baner  
SŁOŃCE :: JEZIORA :: LASY  
line decor
  Spis Treści :: Adresy ::MAPA POWIATU (2264 KB) ::MAPA WOLSZTYNA (591KB) ::  
line decor
   
 
Ciekawsze miejscowości - część 1.  



1. BARCHLIN - wieś w gminie Przemęt, położona 22 km na południowy wschód od Wolsztyna, przy szosie Śmigiel-Mochy.
BARCHLIN znany dawniej jako Barklin, wspomniany był po raz pierwszy w 1303 roku (Barclino). W średniowieczu wieś stanowiła własność rodziny Barklińskich. W końcu XVII wieku znajdowała się w rękach Rozdrażewskich, a od połowy XVIII wieku do około 1840 roku - Szołdrskich.
27 II 1949 roku powstała we wsi pierwsza w Polsce Ludowej Rolnicza Spółdzielnia Produkcyjna. Przy miejscowej Ochotniczej Straży Pożarnej działa od 1966 roku Kobieca Drużyna Pożarnicza, a od 1992 roku Młodzieżowa Drużyna Pożarnicza dziewcząt, która w ogólnopolskich zawodach sportowo-pożarniczych pięciokrotnie zdobyła tytuł mistrza Polski, a na olimpiadzie pożarniczej w 2001 roku w Kuopio (Finlandia) zajęła pierwsze miejsce. Liczne trofea tych drużyn zostały zgromadzone w Centrum Społeczno-Kulturalno-Sportowym przy ulicy Szkolnej 7, wybudowanym w 2006 roku przy pomocy funduszy z Unii Europejskiej. Na Centrum składa się m.in. boiska do piłki ręcznej, mini piłki nożnej, do siatkówki, trawiasty kort tenisowy, tory do ćwiczeń strażackichi biegów sztafetowych oraz część rekreacyjno-kulturalna z zapleczem gastronomiczno-sanitarnym.

W północnej części wsi wznosi się dwór w formie willi neorenesansowej, zbudowany w 1893 roku przez ówczesnego właściciela majątku, Fryderyka Ksawerego Speicherta. Przebudowany został w latach siedemdziesiątych XX wieku. Na elewacji frontowej zachowała się tablica z datą budowy i łacińską sentencją Zachowaj Panie ten budynek i broń ponad wszelkim niebezpieczeństwem. Obok rozciąga się park krajobrazowy (o powierzchni 1,60 ha) z końca XIX wieku, z dwoma stawami połączonymi ze sobą krótkim rowem, z okazałą topolą białą o obwodzie 370 cm oraz dębem liczącym 320 cm obwodu. Na trawniku przed dworem rośnie pomnikowy cis o obwodzie 240 cm, rozwidlający się na cztery pnie. W sąsiedztwie położone są zabudowania folwarczne z końca XIX wieku, z trzykondygnacyjnym spichrzem.
Na wschodnim skraju wsi znajdują się resztki wiatraka z 1824 roku.
Przy drodze polnej do Kluczewa, około 200 m od zabudowań wsi, rośnie topola o obwodzie 560 cm.


2. BELĘCIN - wieś w gminie Siedlec, położona 12 km na północny zachód od Wolsztyna, przy linii kolejowej do Zbąszynia.
Belęcin, wieś zwana pierwotnie Bylęcino, była gniazdem rodziny Bylęckich herbu Leszczyc. Wymieniona po raz pierwszy w 1409 roku jako Bilanczino, własność Jadwigi Głowaczowej, wdowy po Janie Głowaczu ze Zbąszynia. Od XVIII wieku należała do niemieckiej rodziny von Wentzel.
Pałac zbudowany około 1870 roku przez Wentzlów, prawdopodobnie na miejscu starego drewnianego dworu, jest budowlą eklektyczną z elementami neogotyckimi i klasycznymi, dwukondygnacyjną, zbudowaną na planie wydłużonego prostokąta, z ośmiobocznymi wieżyczkami w narożach i trójboczną wieżą w elewacji frontowej, przechodzącą w górnej części w ośmioboczną. Do elewacji frontowej przylega secesyjna przybudówka wejściowa, a do elewacji zachodniej bocznej - oranżeria, dostawione na początku XX wieku. Po II wojnie światowej był tu ośrodek kolonijny, od roku 1982 - szkoła podstawowa. Na zachód od pałacu znajduje się rządcówka z połowy XIX wieku, a od strony wschodniej - zabudowania folwarczne z XIX i początku XX wieku, użytkowane przez Rolniczą Spółdzielnię Produkcyjną "Pionier".
Pałac zbudowano na skraju rozległego parku krajobrazowego o powierzchni 15,20 ha (z roku 1846), z cennymi i rzadkimi gatunkami drzew, a także drzewami pomnikowymi, m.in. bukiem pospolitym o obwodzie 430 cm (przy boisku szkolnym przed pałacem) oraz jesionem, który na wysokości 4 m rozwidla się na trzy konary (przy ogrodzeniu od strony zachodniej). Na szczególną uwagę zasługuje dąb szypułkowy o obwodzie 780 cm, rozwidlający się na wysokości 2 m na dwa konary, rosnący obok boiska KS "Orzeł". Przy boisku w 2002 roku otwarto salę sportową z trybunami.
Przy brukowanej drodze do Karnej, 2 km na południe od wsi, wśród błotnistych łąk nad Szarką, zachowały się pozostałości dwuczłonowego grodziska pierścieniowatego o średnicy wewnętrznej około 100 m, z fosą, (datowanego na IX - połowę XIII w.). W średniowieczu gród zwano Roczków Ostrów. W 1925 roku znaleziono skarb monet srebrnych z XI wieku.


3. BŁOTNICA - wieś w gminie Przemęt, położona 18 km na południowy wschód od Wolsztyna, przy linii kolejowej Leszno - Zbąszyń i drodze z Przemętu do Włoszakowic, nad Jeziorem Błotnickim.
Błotnica początkowo była własnością królewską, wzmiankowaną w 1395 roku (Blothni-cza), gdy król Władysław Jagiełło wraz z Przemętem i pobliskimi wsiami zastawił ją Borkom z Gryżyny za 600 grzywien groszy praskich. Od 1408 roku znajdowała się w rękach cystersów przemęckich (wtedy jeszcze mających siedzibę w Wieleniu). Na terenie wsi archeolodzy odkryli groby z naczyniami z młodszej epoki brązu i wczesnej epoki żelaza.
Na skrzyżowaniu dróg w centrum wsi znajduje się figura Serca Jezusowego z 1947 roku. Przy niej ustawiono małą dzwonnicę, a w 1991 roku odsłonięto dwie tablice ku czci ofiar I i II wojny światowej oraz powstania wielkopolskiego z nazwiskami 20 mieszkańców wsi. Przed domem przy skrzyżowaniu ulic Dworcowej i Szkolnej stoi figura św. Wawrzyńca z 1934 roku. W północnej części wsi, przy przejeździe kolejowym, stoi podniszczony wiatrak koźlak z 1809 roku, przy stacji kolejowej zachowała się wodociągowa wieża ciśnień z około 1909 roku.
Wycieczki: szlak 10 - rowerowy


4. BORUJA - wieś w gminie Siedlec, położona nad niewielką rzeczką Szarka, 12 km na północ od Wolsztyna.
Boruja opisana po raz pierwszy w 1409 roku (Boruya), jako własność szlachecka należąca do rodziny Głowaczów. W XVI i XVII wieku należała do Zbąskich, z których Jan, kanonik poznański, w 1532 roku został sekretarzem króla Zygmunta I. W okresie kolonizacji olenderskiej w okolicy powstało wiele nowych osad, a Boruję przywilejem z 1 V 1785 roku przeniesiono na prawa wsi olenderskiej.
Najstarsza jest północna część wsi, w której zachowały się pozostałości owalnicowego układu przestrzennego z okresu średniowiecza. Pośrodku centralnego placu, na dawnym nawsiu, znajduje się dziś stylowy bar. Z czasów kolonizacji olenderskiej pochodzi ciągnąca się w kierunku południowym zabudowa w formie regularnej ulicówki. Zachowany zespół zabytkowej zabudowy w dużej mierze drewniany pochodzi z 1 połowy XIX wieku. Na południowym skraju wsi, przy drodze do Tuchorzy, znajdują się pozostałości cmentarza ewangelickiego z 2 połowy XIX wieku.
W budynku dawnej szkoły, z początku XX wieku (dom nr 1 w środku wsi), znajduje się kaplica Matki Boskiej Częstochowskiej. Wewnątrz znajduje się tablica ku czci zamordowanego w Dachau ks. Leona Rygusa (1909-41), pierwszego kapłana w ośrodku duszpasterskim, który powstał w 1939 roku. W dolinie otoczonej zalesionymi wzgórzami, 1 km na wschód od wsi, leży (położone na terenie powiatu grodziskiego) malownicze bezodpływowe Jezioro Kuźnickie, zwane też Białym o powierzchni 76 ha i głębokości do 13,2 m. W czystej wodzie występuje wiele gatunków ryb, a także roślina reliktowa z okresu polodowcowego - jezierza morska. Na zachodnim brzegu jeziora (od strony Borui) znajdują się ośrodki wczasowe, kolonia prywatnych domków letniskowych, kąpielisko oraz wypożyczalnia sprzętu wodnego.


5. BUCZ - wieś w gminie Przemęt, położona 21 km na południowy wschód od Wolsztyna, przy szosie Śmigiel - Mochy.
Bucz - wieś wzmiankowana po raz pierwszy w 1303 roku (Bodcze). Należała wówczas do rodziny Bodeckich herbu Bylina. Od połowy XV wieku znajdowała się w rękach Grabskich, następnie Gołanieckich, a później często zmieniała właścicieli.
Obecny drewniany kościół św. Barbary, o konstrukcji szkieletowej, oszalowany, na kamiennej podmurówce, sto-jący na pagórku w centrum wsi, powstał w roku 1782 dzięki staraniem Ludwika Hersztopskiego, ówczesnego właściciela wsi. Zbudowany na planie krzyża łacińskiego, kryty dachem gontowym, ma prezbiterium zamknięte trójbocznie, za którym znajduje się zakrystia. Czworoboczna wieża zwieńczona jest baniastym hełmem, a nad prezbiterium umieszczono niewielką wieżyczkę na sygnaturkę z czterospadowym daszkiem. We wnętrzu belkowany strop ma układ kasetonowy. Wśród cennego wyposażenie znajduje się barokowy ołtarz główny z połowy XVII wieku z obrazem Zwiastowania Najświętszej Marii Panny (przemalowanym w 1908 roku), dwa późnobarokowe ołtarze boczne z końca XVIII wieku, ambona i rokokowa chrzcielnica z 2 połowy XVIII wieku. Obok kościoła stoi kwadratowa dzwonnica drewniana z końca XVIII wieku, nakryta daszkiem namiotowym. Stoki wzgórza kościelnego zajmuje cmentarz, założony w 2 połowie XVIII wieku.
W południowo-zachodniej części wsi wznosi się eklektyczny pałac, zbudowany przez rodzinę Petzel pod koniec XIX wieku, rozbudowany po 1911 roku. Obecnie mieści się w nim szkoła podstawowa. Wewnątrz zachował się m.in. reprezentacyjny hol, z okazałą klatką schodową i dużym oknem witrażowym z wyobrażeniem jelenia św. Huberta oraz trzema scenami myśliwskimi. Wokół pałacu rozciąga się park o powierzchni wynoszącej 3,69 ha, który obecny charakter krajobrazowy uzyskał w końcu XIX wieku. W latach trzydziestych XX wieku został powiększony o część południową. Pośrodku parku znajduje się rozległa polana i niewielki owalny staw z wysepką, nad którym rośnie pięć starych dębów szypułkowych o obwodach do 470 cm. Przy pałacu rośnie lipa drobnolistna o obwodzie 510 cm (zrośnięta z dwóch pni), a w północnej części parku najgrubszy dąb mający 560 cm w obwodzie.

Po przeciwnej stronie szosy położony jest folwark z zabudowaniami z końca XIX wieku, m.in. z rządcówką, spichrzem i gorzelnią. Przy szosie do Śmigla stoją czworaki z początku XX wieku.
W południowo-zachodniej części Bucza stoi hala sportowa (uznana przez UKFiT za najlepszy tego typu obiekt w kraju), obok - nowy budynek szkolny, w którym mieści się gimnazjum. Ponadto we wsi wybudowano stadion sportowy.
Przy drodze do Boszkowa oddano do użytku w 2006 roku nowy kompleks konferencyno-rozrywkowo- gastronomiczny "Rudea", obejmujący m.in. motel, sale klubową, multimedialną i szkoleniową, basen kąpielowy, salon odnowy biologicznej z jaccuzi, sauną fińską i solarium, korty tenisowe, bowling oraz wigwam.
W osadzie
DĘBINA (przy drodze do Boszkowa, 1,5 km od wsi) znajduje się siedziba przedsiębiorstwa "Łabimex" z zakładem przetwórstwa spożywczego specjalizującym się w przetwarzaniu pieczarki.

W dolinie, 2 km na południe od wsi, położony jest rezerwat przyrody "Jezioro Trzebidzkie". Na wschód od niego, przy drodze gruntowej z Bucza do Dłużyny (2 km od wsi), wśród lasów położona jest niewielka osada
TRZEBIDZA z gospodarstwem agroturystycznym "Czajkówka", w którym działa ośrodek jazdy konnej. Przy szosie do Moch, 2 km na zachód od Bucza, leży znana od 1303 roku wieś SĄCZKOWO.

Obok gospodarstwa nr 11 stoi figura Serca Jezusowego z tablicą upamiętniającą ofiary I i II wojny światowej, w tym Edwarda Tomińskiego (kierownika tutejszej szkoły w latach 1931-39), który zginął w 1940 roku w Katyniu. Po południowej stronie szosy znajduje się ruina wiatraka-koźlaka z początku XIX wieku. Między Sączkowem a Buczem w latach 1987-92 istniała kopalnia kredy jeziornej, po której pozostały stawy, obecnie zarybione.
W Sączkowie urodził się Jonasz Szlichtyng (1592-1661), jeden z najwybitniejszych pisarzy ariańskich. Pochodził z rodziny saksońskiej, która na początku XVI wieku osiadła w Wielkopolsce i spolonizowała się. Nauki pobierał w Bytomiu Odrzańskim, Gdańsku i w ariańskim ośrodku w Rakowie (w ziemi sandomierskiej), gdzie w latach 1619-38 był wykładowcą etyki. Odbył liczne podróże po zachodniej Europie. Za dzieło "Wyznanie wiary zborów tych, które się w Polsce Chrystiańskim tytułem pieczętują" na sejmie w 1647 roku wydano na niego zaoczny wyrok śmierci i skonfiskowano majątek. Zmarł w Żelechowie koło Świebodzina.
Wycieczki: szlak 12 - rowerowy


6. CHOBIENICE - duża wieś w gminie Siedlec, położona 15 km na północny zachód od Wolsztyna, nad Szarką (która uchodzi do pobliskiego Jez. Grójeckiego), przy szosie do Babimostu.
Chobienice - pierwotnie było to gniazdo rodziny Chobienickich, wzmiankowane po raz pierwszy w 1394 roku (Chobenicz). W 1425 roku ufundowany został pierwszy kościół. Później dobra chobienickie należały do Jurogniewskich, Bronikowskich i Miękickich. Najstarsze przekazy mówiące o siedzibie dworskiej w Chobienicach pochodzą z roku 1669 i 1689. Od 2 połowy XVII wieku do 1939 roku Chobienice były siedzibą rodziny Mielżyńskich herbu Nowina, należącej do najbardziej zasłużonych w Wielkopolsce.
W XIX wieku w Chobienicach istniała znana owczarnia, licząca 3 tys. owiec i dająca najlepszą w Wielkim Księstwie Poznańskim wełnę.

Pałac w Chobienicach wzniesiono przed 1765 roku, w północnej części parku. Jest to budowla klasycystyczna. W 1 połowie XIX wieku pałac został przedłużony, a przed fasadą dostawiono czterokolumnowy portyk z herbem Mielżyńskich /dowiedz się więcej/ w tympanonie i z napisem na fryzie Nie sobie, lecz następcom. Nieco później dobudowano neogotycką, cylindryczną wie-życzkę z okrągłymi otworami strzelniczymi. W latach siedemdziesiątych XIX wieku pałac rozbudowano poprzez dostawienie ciągu pomieszczeń od strony parku. Zdewastowany pałac czeka na remont.


Przy pałacu znajduje się dawna stajnia koni wyjazdowych z końca XVIII wieku, przebudowana później na mieszkanie. Za nią widoczne są pozostałości grodziska stożkowatego, u podnóża którego zachowała się dawna lodownia-piwnica. W pobliżu głównej bramy wjazdowej wznosi się oficyna o cechach barokowo-klasycystycznych, z końca XVIII lub początku XIX wieku. Rozległy park pałacowy (18 ha powierzchni), przedzielony rzeczką Szarką na dwie części, jest dziś zaniedbany. Rośnie w nim wiele pom-nikowych okazów m.in. pla-tan 470 cm obwodu (przy pałacu od strony wschod-niej) i lipa szerokolistna od strony zachodniej (420 cm obwodu). Część parku położona za rzeką ma charakter leśny.Na wschód od pałacu położony jest pochodzący z XVIII-XIX wieku folwark z zabudowaniami (rządcówka, okazały spichrz). Od szosy wolsztyńskiej wiedzie do folwarku aleja starych kasztanowców. Na polach dawnej majętności chobienickiej widoczne są pozostałości pasów wiatrochronnych, podobnych do sadzonych przez gen. Dezyderego Chłapowskiego w Turwi.
Na zachodnim skraju parku wznosi się późnobarokowy kościół św. Piotra w Okowach z roku1778, rozbudowany w latach 1928-30. Wyposażenie wnętrza z około roku 1780, jest w stylu rokokowym: ołtarz główny z obrazem Matki Boskiej Niepokalanej, 2 ołtarze boczne (z obrazami Uwolnienie św. Piotra z Okowów i św. Walentego), ambona, ławka kolatorska i dwa konfesjonały. Na chórze muzycznym cztery rzeźby muzykujących aniołów. W południową ścianę wieży wmurowane jest niewielkie epitafium Wirydianny z Bnińskich 1° voto Raczyńskiej, 2° voto Mielżyńskiej, babki hr. Edwarda Raczyńskiego. Na ścianie zewnętrznej kościoła znajduje się epitafium proboszcza ks. Władysława Zielazka (1894-1940), zamęczonego w Dachau. Nieopodal stoi kapliczka z barokową rzeźbą św. Wawrzyńca.
Po przeciwnej stronie szosy położony jest cmentarz z kaplicą z końca XIX wieku, kamienną barokową figurą św. Jana Nepomucena i zbiorowym grobem 10 powstańców wielkopolskich.
Przy drodze do Babimostu położona jest szkoła z 1911-13, nakryta dużym czterospadowym dachem namiotowym (wchodząca w skład Zespołu Przedszkola, Szkoły Podstawowej i Gimnazjum).
W dolinie Obry 1,5 km na zachód od wsi leży otoczone lasami Jezioro Chobienickie o powierzchni 230 ha. Jest to dość płytki akwen o wydłużonym kształcie i rozczłonkowanej linii brzegowej (12650 m długości), o brzegach niezbyt wysokich, z szerokim pasem trzcin. W południowej części jeziora znajdują się dwie wyspy, a od strony północno-zachodniej - duży półwysep (dawna wyspa Ostrów, zwana też Konwaliową) z rezerwatem "Wyspa na Jeziorze Chobienickim". Na półwyspie stwierdzono ślady osady wczesnośredniowiecznej. Wraz z sąsiednimi akwenami Jezioro Chobienickie stanowi ostoję ptactwa wodnego i błotnego, w tym gatunków rzadkich i zagrożonych wyginięciem. Ptaki chronione są również w użytku ekologicznym "Żurawie Błota" na terenie leśnictwa Chobienice.

Przy drodze do Babimostu, 2 km na zachód od Chobienic, przy ujściu Obry do Jeziora Grójeckiego, leży wieś
GRÓJEC WIELKI.
Grójec Wielki, wieś wymieniona w 1388 roku jako Gracz, potem Grodziec stanowiła własność królewską. Od końca XV wieku nastąpił podział na Grójec Stary i Nowy (dziś Wielki i Mały).
W czerwcu tradycyjnie nad Obrą odbywa się "Grójecka noc świętojańska"- inscenizacja przygotowana w oparciu o ludową pieśń "Wiła wianki i rzucała je do wody".
W czasie powstania wielkopolskiego, 14 II 1919 roku, oddziały polskie podjęły próbę odbicia utraconego trzy dni wcześniej mostu na Obrze i uchwycenia przyczółka na zachodnim brzegu rze-ki. Zamiar nie powiódł się - w walce poległo 30 powstańców, 35 odniosło rany. W lesie, 100 metrów na południe od szosy, na prawym brzegu Obry, znajduje się grób poległego wówczas 24-letniego Wojciecha Kubasia z Chobienic, którego prochy w 1936 roku przeniesiono na cmentarz w Chobienicach.


7. CHORZEMIN - wieś w gminie Wolsztyn, położona 3 km na północny zachód od miasta.
Chorzemin dawna posiadłość cystersów z Obry, nadana im w 1287 roku przez księcia Przemysła II. W ich rękach pozostawała aż do roku1796, gdy przejął ją major von Hünerbein. W XIX wieku majątek należał do dóbr kiełpińskich, a w początku XX wieku do Anny Daum.
Na południowym skraju wsi rozciąga się park o założeniu krajobrazowym o powierzchni 2,73 ha, w którym rośnie m.in. dąb kaukaski o obwodzie 350 cm (prawdopodobnie najokazalszy w Polsce), klon srebrzysty - 340 cm, lipa amerykańska - 180 cm, dąb czerwony - 280 cm i buk zwyczajny - 320 cm.
W parku wznosi się pałac neogotycki, zbudowany około 1910 roku dla rodziny Daumów z czerwonych cegieł. Wyróżnia się rozbudowaną fasadą z licznymi zdobieniami i ośmioboczną niską wieżą z boku. Przy południowowschodnim krańcu parku stoi kamienna kapliczka. Na północ od pałacu znajduje się folwark z rządcówką i spichrzem oraz zespołem czworaków z 1892 roku. W 2001 roku budynki folwarczne zaadaptowano na potrzeby firmy "Biegpol" zajmującej się produkcją pieczarek, skupem i sprzedażą runa leśnego, szparagów oraz owoców.
Po przeciwnej stronie głównej drogi rosną dwa uszkodzone dęby o obwodach około 450 cm. Tam też usytuowany jest czynny tartak. Przy domu nr 15 rośnie kolejny okaz przyrody - dąb mierzący 390 cm w obwodzie.
W odległości 2 km na północny wschód od wsi, przy asfaltowej drodze prowadzącej od szosy Wolsztyn - Nowy Tomyśl w kierunku Tuchorzy, znajduje się dawna leśniczówka Chorzemin (obecnie Nowe Tłoki), położona w pobliżu niewielkiego jeziorka zwanego Morskim Okiem (powierzchnia - 3 ha). Obok zabudowań rośnie pomnikowa sosna o obwodzie 240 cm (ogrodzona płotkiem). Postawiona w 2002 roku kapliczka z płaskorzeźbą św. Huberta, wykonana w pniu drzewa przez Grzegorza Apiecionka z Barłożni, upamiętnia 50-lecie Koła Łowieckiego "Diana" z Wolsztyna.
Przy parkingu z wiatą i ławkami rozpoczyna się ścieżka dydaktyczna Nadleśnictwa Wolsztyn. Trasa ma dwa warianty: dla dzieci (długość 2 km, kolor żółty) oraz dla młodzieży i dorosłych (długość 5 km, kolor zielony). Rozmieszczono na niej 15 oznaczonych tablicami przystanków tematycznych, omawiających m.in. grupę pomnikowych sosen w wieku około 140 lat o obwodach do 230 cm, punkt widokowy na przełom Dojcy i ścisły rezerwat "Bagno Chorzemińskie". Na południowy wschód od leśniczówki leży użytek ekologiczny "Rozlewiska rzeki Dojcy" o powierzchni 2,29 ha, utworzony w celu ochrony pozostałości ekosystemów wodno-błotnych.
Obok leśniczówki biegną szlaki: żółty 2 - pieszy i 4 - rowerowo-pieszy

8. GODZlSZEWO - wieś w gminie Siedlec, położona 13 km na północny zachód od Wolsztyna, przy drodze z Chobienic do Belęcina.
Godziszewo wspomniano po raz pierwszy w 1391 roku (Godzeszewo) jako wieś szlachecką należącą do Dobiesława Godziszewskiego. Od 1696 roku aż do II wojny światowej wchodziła w skład dóbr chobienickich, które były własnością rodziny Mielżyńskich.
W południowo-wschodniej części wsi położony jest folwark z zabudowaniami z przełomu XIX i XX wieku. Wśród nich jest dwór (rządcówka) zbudowany z czerwonych cegieł w 1910 roku. Przed nim znajduje się staw, a z tyłu rozciąga się założony w 2 połowy XIX wieku park krajobrazowy (powierzchnia - 4 ha) z dużym stawem. Przy drodze dojadowej do dworu zachował się zespół czworaków z początku XX wieku.
Przy drodze do Chobienic, 1,5 km od wsi (niedaleko osady Morgi), rosną dęby o obwodach pni 330 i 370 cm.


9. GOŚCIESZYN - wieś w gminie Wolsztyn, położona 7 km na południowy wschód od miasta przy szosie do Wielichowa, nad rzeczką Czartoria (prawym dopływem Obry).
Gościeszyn stanowił posiadłość szlachecką, w której zapewne w 2 połowie XIII wieku ufundowano kościół. Po raz pierwszy wymieniony w 1405 roku (Gosczischino), gdy wchodził jako własność Wojciecha Rostarzewskiegi i jego syna Szczepana w skład dóbr rostarzewskich. W roku 1419 wieś należała do Dobrogosta Nałęcza z Kębłowa, a potem często zmieniała właścicieli. W 1633 roku kupił ją Maciej Żegocki (ojciec słynnego Krzysztofa). W 1 połowie XVIII wieku wieś była w rękach Radomickich. Około 1740 roku przeszła w posiadanie miecznika kaliskiego Macieja Skarbka Malczewskiego, który przypuszczalnie wzniósł tu pierwszą rezydencję i założył ogród ozdobny. W 1 połowie XIX wieku majątek przejęła rodzina Koczorowskich, a po nich - wskutek koligacji rodzinnych - Mielżyńscy z Iwna. Po 1900 roku Gościeszyn przeszedł na własność Zygmunta Kurnatowskiego. Być może na początku stycznia 1832 roku gościł u Tertuliana Koczorowskiego Adam Mickiewicz. We wrześniu 1847 roku w majątku u Macieja Mielżyńskiego bawił poeta Wincenty Pol.
Głównym akcentem monumentalnego założenia pałacowo-parkowego w Gościeszynie jest okazały, neogotycki pałac Kurnatowskich z lat 1904-11. Powstał on w wyniku przebudowy dworu zbudowanego po 1740 roku przez Malczewskich i rozbudowanego w 2 połowie XIX wieku przez Mielżyńskich. Jednopiętrową bryłę urozmaicają wieże w fasadzie
frontowej - w tym wieża zegarowa z tarasem widokowym. Wejście główne prowadzi przez arkadowy portyk z balkonem i kolumnową loggię na piętrze, nad którą znajduje się łaciński napis Módl się i pracuj. Obecnie w pałacu mieści się dom dziecka. We wnętrzu pałacu ciekawa jest posadzka z bogato zdobionych płytek fajansowych w holu, kręte schody drewniane z filarem (ozdobione rzeźbą lwa trzymającego przed sobą kartusz) i sztukaterie o motywach roślinych i hipicznych. W bibliotece cenna jest sztukateria o motywach roślinnych i geometrycznych, a w dwukondygnacyjnej sali balowej - kamienny balkon dla orkiestry.
Przed pałacem na reprezentacyjnym dziedziniecu rośnie lipa szerokolistna o obwodzie 520 cm, rozwidlająca się na dwa konary. Po obu stronach pałacu rozmieszczono symetrycznie stajnię i ujeżdżalnię, neoklasyczne z 1913 roku. W północno-wschodnim narożniku dziedzińca stoi neogotycka oficyna z 2 połowy XIX wieku, z wieżyczkami sześciobocznymi w narożnikach. Częściowo zachowało się murowane ogrodzenie z roku 1913, zwieńczone krenelażem, z trzema basztami, a od frontu - dorycka kolumnada z kutym ogrodzeniem na kamiennym cokole. Po bokach głównej bramy stoją dwie kolumny, które pierwotnie zdobiły rzeźby lwów wspierające łapami tarcze herbowe.
Za pałacem na powierzchni 12,52 ha rozciąga się park krajobrazowy z 2 połowy XVIII wieku, powiększony w 2 połowie XIX wieku i znacznie przekształcony na początku XX wieku. Rośnie w nim wiele drzew pomnikowych: platany o obwodzie do 620 cm, jesiony do 530 cm, dęby do 590 cm, wiązy do 410 cm i olsza czarna 360 cm. Park otoczony jest alejami: lipową od północy i dębowo-lipową od południa. Wzdłuż wschodniej granicy parku rośnie czterorzędowa aleja lipowa. W pobliżu, za małym stawem stoi figura Chrystusa wystawiona przez Zygmunta Kurnatowskiego /dowiedz się więcej/ ku pamięci zmarłej żony.

Na południe od pałacu położony jest folwark ze starymi zabudowaniami, m.in. gorzelnią z 1873 roku i spichrzem z 2 połowy XIX wieku.
W zachodniej części wsi wznosi się kościół św. Stanisława Biskupa, kompozycyjnie powiązany z założeniem pałacowym. Zbudowany został w 1778 roku przez Malczewskich w stylu późnobarokowym. W latach 1914-16 został rozbudowany przez Kurnatowskich. Pod prezbiterium wybudowana została krypta grobowa Kurnatowskich. Z wyposażenia na uwagę zasługują dwa ołtarze boczne, barokowo-rokokowe z około 1780 roku, barokowe rzeźby czterech Ewangelistów z około połowy XVIII wieku na ambonie, neobrokowa chrzcielnica z płaskorzeźbą dłuta Marcina Rożka oraz obraz Opłakiwanie Chrystusa z XVII/XVIII wieku.

Na ścianie zewnętrznej kościoła wmurowano dwa epitafia: ks. Józefa Kuta (1905-42) proboszcza w latach 1936-42, zamęczonego w Dachau, (w 1999 roku został ogłoszony przez papieża Jana Pawła II błogosławionym) i ks. Alfonsa Graszyńskiego (1879-1943), proboszcza w latach 1912-36, duchowego przywódcy powstania wielkopolskiego w Wolsztyńskiem oraz tablicę poświęconą pochowanemu w kościele Krzysztofowi Żegockiemu./dowiedz się więcej/
Na murze obok kościoła widnieje tablica poświęcona 62 ofiarom wojny i terroru hitlerowskiego z Gościeszyna i okolic. Po przeciwnej stronie szosy znajdują się plebania, sala parafialna i organistówka z 2 połowy XIX wieku oraz szachulcowa stodoła z początku XIX wieku. Dalej przy szosie stoi na grubym cokole figura Matki Boskiej z 2 połowy XIX wieku, za którą zaczyna się aleja dębowa.
Na cmentarzu, położonym na północno-wschodnim skraju wsi przy drodze do Rakoniewic, znajduje się symboliczny grób 16 obrońców Ojczyzny z Gościeszyna i okolicznych wsi, poległych w latach 1919-20. W 1985 roku umieszczono na nim tablicę upamiętniającą ks. Alfonsa Graszyńskiego. Ponadto są tu dwie groty z 1 połowy XX wieku: Matki Boskiej i Chrystusa. Przy pierwszej z nich upamiętniono ppor. Franciszka Koczorowskiego, poległego pod Warszawą 19 IX 1939 roku. Przy cmentarzu murowana kostnica z początku XX wieku.
W Gościeszynie urodził się Antoni Bukowski (1812-87) działacz społeczny i narodowy. Walczył w powstaniu listopadowym, brał czynny udział w Wiośnie Ludów w Poznańskiem i w powstaniu styczniowym. Był działaczem oświatowym wśród ludności wiejskiej. Spoczywa na Cmentarzu Zasłużonych Wielkopolan w Poznaniu.
Trzy kilometry na południe od Gościeszyna na lewym brzegu Obrzańskiego Kanału Północnego, zachowało się w lesie grodzisko pierścieniowate o średnicy 100 m, otoczone podwójnym wysokim na 5 metrów wałem.
Z grodziskiem związane jest podanie mówiące, iż w okresie najazdu Szwedów tutejszy dziedzic okopał się w bagnach i przeniósł tam swój dobytek. Szwedzi zwiedzieli się o tym i długo szukali wśród rozległych mokradeł. Dopiero po ryku bydła rozpoznali to miejsce, lecz potonęli w bagnach wraz z końmi. Stąd miejsce to nazwano Koniotopa.
Wycieczki: szlak 8 - rowerowo-pieszy


10. GÓRSKO
- wieś w gminie Przemęt, położona 22 km na południowy wschód od Wolsztyna, na północnym skraju rynny jezior przemęckich, przy drodze z Olejnicy do Brenna.
Górsko było pierwotnie własnością książęcą, wymienione po raz pierwszy jako Gorzko w dokumencie Władysława Odonica z 1210 roku wśród wsi przewidzianych do nadania cystersom z Pforty. Później należała do zakonników z Wielenia-Przemętu. Nadanie potwierdził król Zygmunt Stary w 1533 roku.
Atrakcją wsi jest unikatowa placówka - otwarta w 1995 roku w zagrodzie nr 31 - galeria ptaków Przemęckiego Parku Krajobrazowego. Jej założycielem jest twórca ludowy Marian Murek, który w zaadaptowanej stodole urządził wystawę ponad 200 wyrzeźbionych w lipowym drewnie ptaków naturalnej wielkości i barwy. Ściany galerii pokryte zostały widokami lasów i jezior okolic Górska. Pobyt w galerii uprzyjemniają nagrane na taśmie ptasie śpiewy i szum strumyka. Docelowo znajdzie się tu około 1000 ptaków.
W Gospodarstwie agroturystycnym "Zagroda u Rzeźbiarza" od 1997 roku organizowany jest plener rzeźbiarsko-malarski, międzynarodowy od 2001 roku. W 1998 roku rozpoczęto tworzenie cyklu wielkich płaskorzeźb przedstawiających sceny z Pana Tadeusza według rycin Andriollego.

Łącznie powstanie 36 płyt-płaskorzeźb wzbogaconych o 120 figur. W sumie ekspozycja będzie liczyła ponad 90 metrów długości.
W pobliżu galerii ptaków stoi kaplica Serca Jezusowego (filialna w parafii Przemęt), przebudowana w 1955 r. z wzniesionego w latach 1936-37 Domu Katolickiego. Wewnątrz rzeźba Chrystus do grobu złożony, płaskorzeźba Serce Jezusowe i obudowa tabernakulum, które są dziełem Mariana Murka.
Na placu w centrum wsi stoi interesująca kapliczka-dzwonnica z 1947 r., z rzeźbami o charakterze ludowym. W dolinie po wsch. stronie wsi znajdują się stawy rybne.
Wycieczki: szlak 1 - pieszy 4 i 10 - rowerowy.
W pobliżu galerii ptaków stoi kaplica Serca Jezusowego, której wyposażenia wnętrza jest dziełem Mariana Murka.
Na placu w centrum wsi stoi ciekawa kapliczka-dzwonnica z 1947 roku, z rzeźbami ludowymi.
W dolinie po wschodniej stronie wsi znajdują się stawy rybne.
Wycieczki: szlak 1 - pieszy i 10 - rowerowy


11. KARNA
- wieś w gminie Siedlec, położona 10 km na północny zachód od Wolsztyna. Znana obecnie z uprawy cebuli przeznaczonej głównie na eksport.
Karna to dawna własność rycerska, potem szlachecka, znana od 1238 roku (Carna). Właścicielem majątku był m.in. Prot Mielęcki (1792-1867), major jazdy poznańskiej w powstaniu listopdowym. Jego syn, urodzony w Karnej, płk Kazimierz Mielęcki (1837-63), dowodził jednym z oddziałów w powstaniu styczniowym na Kujawach. Ciężko ranny w starciu pod Mikorzynem, zmarł w Mamliczu koło Szubina. Pochowany został w Łabiszynie.
W piwnicach nieistniejącego już pałacu i w dwóch barakach mieścił się w 1942 roku żydowski obóz pracy dla około 120 Żydów niemieckich, czeskich i polskich, którzy byli zatrudnieni przy oczyszczaniu rowów i regulacji Szarki.

Zabudowa wsi ma charakter rozproszony. W jej południowo-zachodniej części znajduje się park podworski o powierzchni wynoszącej około 10 ha z XIX wieku. Zachował się układ prostokątnych alejek i kanałów. Wśród starego drzewostanu wyróżniają się okazy pomnikowe: wiąz szypułkowy (obwód 460 cm), lipa drobnolistna (obwód 510 cm), dęby (obwody do 530 cm), buki (obwody: 360 i 370 cm) oraz resztki alei platanów (14 drzew o obwodach do 400 cm). Dwór oraz większość budynków folwarcznych rozebrano po II wojnie światowej.
Nad Szarką, 2 km na północny wschód od wsi, znajduje się grodzisko.


12. KARPICKO - wieś w gminie Wolsztyn, położona na wschodnim brzegu Jeziora Wolsztyńskiego, w rozwidleniu szos do Poznania i Nowego Tomyśla, granicząca od południa z zabudową miasta. Znany ośrodek letniskowy.
W pierwszej wzmiance dotyczacej Karpicka z 1285 roku wymieniony został pochodzący z stąd Wojciech i jezioro Karpizko (Wolsztyńskie). Wieś poczatkowo należała do Karpickich, a od 1480 - do Iłowieckich. Później opustoszała. W 1729 roku na jej terenie założono Karpickie Olędry. Od końca lat sześćdziesiątych XX wieku nastąpił rozwój Karpicka związany z budową ośrodków wypoczynkowych i domów jednorodzinnych.
We wsi zachowało się kilka chałup z XIX wieku. Najstarsze z nich to chałupa szachulcowa i drewniana przy ulicy Wczasowej 17 i 19. Przy tej ulicy stoi też przydrożna kapliczka z lat dwudziestych XX wieku.
Na północnym krańcu wsi, w lesie nad jeziorem, znajdują się sezonowe ośrodki wypoczynkowe, pole namiotowe, osiedle domków kempingowych, kąpielisko oraz wypożyczalnia sprzętu wodnego z mini przystanią.
Przy północnym brzegu Jeziora Wolsztyńskiego zachował się wał ziemny, zapewne będący pozostałością po grodzisku lub osadzie otwartej. Na terenach bagiennych przy ujściu Dojcy do jeziora, gniazdują rzadkie ptaki, m.in. rybitwa czarna, żuraw, zausznik, remiz i czernica.
Wycieczki: szlak 2 - pieszy oraz szlaki 4,7,8 - rowerowo-piesze


13. KASZCZOR - duża wieś w gminie Przemęt, położona 18 km na południe od Wolsztyna, nad Młynówką Kaszczorską (lewym dopływem Obry), przy szosie do Wschowy i odgałęziającej się tu drodze do Ciosańca.
Na zachód od głównego skrzyżowania wznosi się późnobarokowy kościół św. Wojciecha z lat 1764-75, zbudowany z fundacji opata przemęckiego Jana Józefa Szołdrskiego na miejscu świątyni drewnianej z końca XVI wieku. Jest budowlą jednonawową, z kwadratową wieżą nakrytą baniastym hełmem i wieżyczką na sygnaturkę.

Kaszczor, został założony prawdopodobnie przez cystersów z Paradyża-Gościkowa, którzy na mocy dokumentu fundacyjnego Przemysła II i Bolesława Pobożnego przybyli w te strony około 1285 roku. Wzniesiony przez nich klasztor przeniesiony został około 1300 roku do oddalonego o niecałe 2 km Wielenia Zaobrzańskiego. Obecny Kaszczor nazywany był wówczas Starym Klasztorem. Pierwsza wzmianka o nim pochodzi z 1401 roku (Stariclastor), a z 1428 roku pochodzi pierwszy zachowany dokument dotyczący parafii. W XVIII wieku Kaszczor był letnią rezydencją opatów przemęckich. W 1805 roku wieś z częścią przejętych przez rząd pruski dóbr pocysterskich kupił marszałek dworu hr. von Keyserlink.
We wnętrzu kościoła sklepienie pokrwa polichromia autorstwa Stanisława i Teodora Szukałów z 1959 roku (m.in. ze scenami chrztu Polski, męczeńskiej śmierci św. Wojciecha i hołdu składanego Królowej Świata). Z barokowo-klasycystycznego wyposażenia z 2 połowy XVIII wieku na uwagę zasługuje ołtarz główny z renesansowym krucyfiksem z 2 połowy XVI wieku, z rzeźbami św. Jana Chrzciciela, św. Józefa i św. Wojciecha, dwa ołtarze boczne, a także późnobarokowa ambona z rzeźbą Matki Boskiej Niepokalanej, balustrada chóru i klasycyzująca chrzcielnica z początku XIX wieku ze sceną chrztu Chrystusa na pokrywie.

Na murze kościoła znajdują się dwie tablice - ku czci ofiar II wojny światowej, oraz upamiętniająca 700-lecie kościoła. Przy północnej ścianie świątyni zachowały się trzy nagrobki z 1 połowy XIX wieku. Przykościelny cmentarz na którym rosną stare lipy o obw. do 390 cm otoczony jest murem z bramą i furtkami.
Naprzeciw bramy stoi wykonana z piaskowca barokowa figura św. Jana Nepomucena z roku 1745.
W pobliżu, przy drodze do Ciosańca, stoi dawny kościół ewangelicki, zbudowany w latach 1906-07 w stylu modernistycznym (obecnie nieużytkowany) oraz szkoła z tablicą patrona - Marcina Rożka.
Przy szosie do Wschowy położony jest cmentarz, założony w połowie XIX wieku, ze starymi kamiennymi nagrobkami i współczesną drewnianą kapliczką. Na północnym skraju wsi stoi wiatrak koźlak z 1859 roku, a 1 km na północny wschód od niego - drugi wiatrak z 1761 roku.
Wycieczki: szlak 1 - pieszy i szlak 9 - rowerowy



14. KĘBŁOWO
- duża wieś w gminie Wolsztyn, położona nad Obrzańskim Kanałem Północnym, 7 km na południe od miasta, przy drodze Widzim-Świętno.
Nazwa wsi Kębłowo pochodzi prawdopodobnie od nazwiska Kębeł, a to z kolei od staropolskiego kębłać = karmić, żywić.
Dawna własność szlachecka, zapisywana pierwotnie jako Kiebłowo, wzmiankowana po raz pierwszy w 1288 roku (Kieblow). Zaczątkiem osady był gród przy przeprawie przez mokradła Obry, na granicy między Wielkopolską a Śląskiem (dziś nie ma po nim śladu). W roku 1327 Kębłowo miało już prawa miejskie. Największy rozkwit miejscowości przypadał na XIV i XV wiek. Pierwotnie było ważnym ośrodkiem dóbr rodu Jeleni-Niałków, których król Kazimierz Wielki pozbawił majątków za zdradę interesów państwowych i przesiedlił w Radomskie. Od 1393 roku z nadania króla Władysława Jagiełły miasto należało do Nałęczów z Mazowsza, którzy przyjęli nazwisko Kębłowskich. W XV i XVI wieku istniała tu komora celna. W połowie XV wieku miasto stało się ośrodkiem husytyzmu. W 1 połowie XVII wieku właścicielami miasta byli Zbijewscy, potem Bielińscy, a od 1793 roku - książę Fryderyk Wilhelm Orański, późniejszy król Niderlandów. Kębłowo, położone przy starym szlaku z Poznania do Krosna Odrzańskiego, później znalazło się na uboczu ważnych traktów i wobec słabego rozwoju utraciło w 1883 roku prawa miejskie. W okresie powstania wielkopolskiego podpisano tutaj układ między pastorem Hagemannem a placówkami powstańczymi o uszanowaniu neutralności "republiki" Świętna. W latach międzywojennych w Kłębowie mieścił się polski posterunek graniczny (w miejscu dzisiejszego Domu Kultury).
Od 1998 roku organizowane są w Kłębowie Kolędowe Spotkania Chórów i Zespołów Śpiewaczych, które odbywają się w kościele św. Bartłomieja. Przy Domu Kultury działa od 1975 roku Zespół Pieśni i Tańca "Kębłowo"
.
W układzie przestrzennym Kębłowa widoczna jest forma owalnicy równoległej do kanału Obry, pośrodku z Rynkiem, na którym stoi drewniana figura św. Wawrzyńca z 2006 roku. Obecna zabudowa, z licznymi domami z 1połowy XIX wieku, rozciągnęła się wzdłuż głównych ulic, wybiegających w trzech kierunkach z Rynku.
Niedaleko Rynku, przy trójkątnym placu, wznosi się kościół św. Bartłomieja. Ufundowany został w XIII wieku podczas lokacji miasta. Obecna neoromańska budowla, z kwadratową wysoką na 34 metrów
wieżą zegarową zwieńczoną stożkową iglicą, pochodzi z lat 1852-69. W jednonawowym wnętrzu zwraca uwagę polichromia ze scenami z życia NMP i Jezusa. Ołtarz główny i 4 ołtarze boczne pochodzą z 2 połowy XIX wieku. Po bokach prezbiterium umieszczono zakrystię i kaplicę. Przy koś-ciele znajduje się barokowa figura św. Jana Nepomucena z połowy XVIII wieku oraz neobarokowa plebania z końca XIX wieku.
Naprzeciw kościoła stoi stara szkoła z 1833 roku, a przy ulicy Wolsztyńskiej 33 nowa Szkoła Podstawowa im. Franciszka Jujki /dowiedz się więcej/, z tablicą upamiętniająca patrona szkoły.
Przed wejściem do Gimnazjum im. Krzysztofa Żegockiego, przy ulicy Stra-dyńskiej 15a, w 2006 roku odsłonięto tablicę upamiętniającą patrona szkoły z napisem "Odważyłeś się na czyny, na które niezwykła dzielność ledwo odważyć się mogła". Słowa pochodzą z utworu A. K. Pileckiego "Laurea Żegociana" - autora z epoki współczesnej Żegockiemu. Przy tejże ulicy stoi murowana kapliczka z figurą Matki Bożej. Naprzeciwko domu przy ulicy Wolsztyńskiej 74 znajduje się figura Serca Jezusowego 1924 roku. Na północnym skraju wsi, przy ulicy Młyńskiej, zachował się wiatrak koźlak z 1789 roku.
Przy wylocie drogi w kierunku Wolsztyna położony jest cmentarz, na którym stoi drewniany kościół św. Wawrzyńca z 1778 roku. Wewnątrz zachowało się skromne wyposażenie barokowe z XVIII wieku, m.in. ołtarz główny z obrazami św. Rocha i św. Wawrzyńca, dwa ołtarze boczne, rzeźbiony krucyfiks na belce tęczowej. Na cmentarzu znajduje się pomnik poświęcony bohaterom walk o niepodległość z lat 1914-45.
Przy wylocie drogi w kierunku Świętna stoi figurka św. Benona z 2004 roku. Budynek stacji kolejowej, położonej na zachód od wsi, pochodzi z 1906 roku. W latach 1919-39 była to polska stacja graniczna.
U podnóża zalesionego obszaru wydmowego, na północny zachód od prze-jazdu kolejowego, rośnie kilka pomnikowych dębów o obwodach do 550 cm.


15. KIEŁPINY
- wieś w gminie Siedlec, położona 6 km na północny zachód od Wolsztyna, przy drodze z Powodowa do Belęcina.
Kiełpiny wzmiankowane były po raz pierwszy jako Kelpino w dokumencie z 1259 roku. Początkowo wieś była własnością rycerską, potem cystersów z Obry, dla których nadanie zatwierdził w 1287 roku Przemysł II, a w 1431 roku - Władysław Jagiełło. Od 2 połowy XIX wieku do 1936 roku właścicielem tutejszego majątku była rodzina Daumów, później majatek przejęła komisja kolonizacyjna.
W zachodniej części wsi parterowy dwór z 1861 roku i rządcówka z 2 połowy XIX wieku położone są na skraju parku krajobrazowego o powierzchni wynoszącej 2,7 ha, z 2 połowy XIX wieku. Obok znajdują się zabudowania folwarku, m.in. dwukondygnacyjny spichrz z końca XIX wieku. Pośrodku podwó- rza folwarcznego stoi dawna hydrofornia z 1935 roku, z ośmioboczną wieżą nakrytą dachem namiotowym, obecnie gołębnik.
We wschodniej części wsi stoi kaplica Matki Boskiej Fatimskiej zbudowana w 1984 roku wg projektu Andrzeja Raweckiego.


16. KLUCZEWO
- wieś w gminie Przemęt, położona 20 km na południowy wschód od Wolsztyna, przy drodze z Siekowa do Sączkowa.
Kluczewo pojawia się po raz pierwszy jako Clewo w dokumencie z 1210 roku, kiedy książe Władysław Odonic nadał tutejsze dobra cystersom. Od końca XIV wieku wieś należała do Kluczewskich, w XVI wieku do Wilkońskich, w XVII wieku do Konarzewskich, w XVIII wieku do Żychlińskich, a w 1843 roku do księżnej Joanny Katarzyny Acerenza-Pigmatelli. Następnie była w posiadaniu książąt kurlandzkich. W okresie międzywojennym znajdowała się w rękach polskich.
W południowej części wsi położony jest dwór z połowy XIX wieku rozbudowany o skrzydło w końcu XIX wieku, parterowy z użytkowym poddaszem. Po zachodniej stronie dworu rozciąga się niewielki park krajobrazowy z końca XIX wieku. W zabudowaniach pofolwarcznych, na wschód od dworu, zachował się m.in. dwukondygnacyjny spichrz z 2 połowy XIX wieku, z magazynowym pod-daszem. Na zakręcie drogi stoi figura Matki Boskiej Różańcowej z początku XX wieku.
Leżące w północno-zachodniej części wsi gospodarstwo agroturystyczne "Stara Chata u Kowola" oferuje m.in. wizytę w kuźni, pokazy przędzenia wełny, wyrobu masła i sera oraz przejażdżki wozem konnym.
Wycieczki: szlak 12 - rowerowy


17. KOPANICA
- duża wieś w gminie Siedlec, położona na prawym brzegu Obry, 14 km na południowy zachód od Wolsztyna, przy szosie do Sulechowa.
Dawniej istniały Kopanica Wielka i Mała (dziś Wielka i Mała Wieś), obok których przed 1246 rokiem książę śląski Bolesław Rogatka zbudował na lewym brzegu Obry gród Copanica. Nazwa miejscowości pochodzi od wykopanych wówczas umocnień. W 1338 roku gród zajął król Kazimierz Wielki. Przy grodzie, po którym później ślad zaginął, powstała osada targowa położona na przeciwległym brzegu rzeki. W XV wieku uzyskała ona prawa miejskie; pierwsza wzmianka o mieście pochodzi z 1432 roku. Było ono własnością królewską i siedzibą starostwa niegrodowego (do 1793 roku). W roku 1595 król Zygmunt III potwierdził przywileje miejskie. W 1641 roku starosta kopanicki Lampart Sierakowski założył obok drugie miasto o nazwie Lampartopol i osadził tam sukienników, którym w latach 1645-50 nadał znaczne przywileje. Zniszczenie obu miast spowodowały wojny szwedzkie. Pewne ożywienie nastąpiło w XIX wieku, gdy rozpoczęto prace melioracyjne w dolinie Obry, a liczba mieszkańców w 1861 roku doszła do 1040. W powstaniu wielkopolskim Kopanica, zdobyta 11 stycznia 1919 roku, była ważnym punktem obrony linii Obry przed Niemcami. Kopanica z powodu słabego rozwoju utraciła w 1934 roku prawa miejskie. W 1937 roku odbył się w Kopanicy pierwszy konkurs Muzyki Ludowej, który reaktywowano w 2003 roku.
W Kopanicy zachowały się fragmenty dawnego układu urbanistycznego z dwoma rynkami: Starym od południa (prostokątnym) i Nowym od północy (kwadratowym). Zabudowa Kopanicy jest parterowa, przeważnie z połowy XIX wieku. Na Starym Rynku stoi figura Matki Bożej Królowej, upamiętniająca ofiary II wojny światowej.
Kościół NMP Wniebowziętej ufundowany za zgodą króla Władysława Jagiełły w 1408 roku istniał pierwotnie w Wielkiej Wsi. Obecny, neogotycki na planie krzyża łacińskiego, z wysoką wieżą zegarową od zachodu, zbudowany został w 1885 roku. Wnętrze kryje strop ozdobiony polichromią. Wyposażenie (ołtarz główny z obrazami Matki Boskiej i rzeźbami św. Piotra i Pawła, ołtarze boczne Świętego Krzyża i św. Antoniego) utrzymane jest w stylu neogotyckim. Wewnątrz znajduje się również tablica z 1930 roku ku czci pięciu żołnierzy polskich poległych w roku 1793 roku w Kargowej w obronie granic Polski przed wojskami pruskimi, jeden z nich - kpt. Więckowski był komendantem obrony.
Przy kościele stoi neogotycka plebania z roku 1885 oraz dom katolicki z początku XX wieku.
Przy bramie wejściowej na cmentarz w 1991 roku wybudowano grotę Pana Jezusa.
Nieco dalej na północ znajduje się
dawny neoromański kościół ewangelicki oraz pastorówka z 1873 roku. Przed klubem (niegdyś karczmą) rośnie dąb o obwodzie 280 cm.

Na północno-zachodnim skraju wsi, w lesie rozpoczyna się edukacyjna ścieżka przyrodnicza "Leśnym tropem". Okrężna trasa ma dwa warianty: pieszy oznaczony kolorem pomarańczowym i rowerowy - niebieskim
Wycieczki: szlak 1 - pieszy


18. MOCHY - duża wieś w gminie Przemęt, położona na skraju doliny Obry, 13 km na południe od Wolsztyna, przy szosie do Wschowy, przy skrzyżowaniu z drogami do Śmigla i Świętna.
Osada Mochy powstała przy przejściu traktu ze Śląska przez bagna obrzańskie. Wymieniona pierwszy raz jako Mochi w dokumencie księcia Władysława Odonica z 1210 roku dla cystersów z Pforty. Od 1290 roku z nadania Przemysła II własność cystersów z Kaszczoru (potem Wielenia i Przemętu), potwierdzona w 1370 i 1533 roku. W 1309 roku mieszkańcy wsi Mochy w odwecie za złe traktowanie i wyzysk spalili tutejszy dwór. Zginął wtedy opat i trzech mnichów. Na tle tych wydarzeń osnuta jest powieść Teodora Parnickiego "Tylko Beatrycze".
Przy skrzyżowaniu głównych dróg stoi kapliczka z rzeźbą Matki Boskiej Wie-leńskiej. Nieco dalej na wschód, znajduje się pomnik - obelisk zwieńczony orłem z rozpostartymi skrzydłami (proj. Edward Przymuszała), ku czci czterech powstańców wielkopolskich (dwóch poległo w roku 1920, dwaj pozostali zostali aresztowani przez gestapo i straceni w latach 1940 i 1942). Do jego budowy wykorzystano kamienie pozostałe z pomnika zniszczonego przez hitlerowców. W sąsiedztwie rośnie dąb o obwodzie 370 cm. a na terenie posesji przy ulicy Wałowej 1 - dąb o dwóch zrośniętych potężnych pniach (obwód u podstawy wynosi 850 cm).
Przy szosie do Wschowy w holu budynku szkoły podstawowej z lat 50. XX wieku (obecnie także gimnazjum) ustawiono statuę patrona placówki - Jana Pawła II z postacią siedzącego obok dziecka.
W południowo-zachodniej części wsi, przy drodze w kierunku Świętna, wznosi się skromny kościół św. Maksymiliana Kolbego.
Przy szosie prowadzacej do Wolsztyna zachowały się zabudowania nieczynnej mleczarni z około 1900 roku. W pobliżu, po przeciwnej stronie drogi, w 1998 roku otwarto stadion miejscowego klubu sportowego "Klon". Dalej, po zachodniej stronie szosy, leży połączone z Obrzańskim Kanałem Południowym Jezioro Mochyńskie (powierzchnia - 32 ha), otoczone zwartym łanem oczeretów.
Trzy kilometry na wschód od Moch w kierunku Przemętu, przy linii kolejowej Wolsztyn - Leszno, leży NOWA WIEŚ z przydrożną kapliczką z 1908 roku (autorem kamiennej figury Matki Boskiej jest Marcin Rożek) i z kościołem św. Floriana z 1985 roku.
W lesie, 1,5 km na południe od wsi, leży głaz narzutowy o obwodzie 900 cm i wysokości 110 cm - pomnik przyrody nieożywionej.
Wycieczki: szlak 9 i 11 - rowerowy


19. OBRA
- duża wieś w gminie Wolsztyn, położona 8 km na po-łudniowy zachód od miasta, na prawym brzegu Obrzańskiego Kanału Północnego (w pobliżu ujścia do niego Dojcy), przy szosie do Nowej Soli. Siedziba wyższego seminarium duchownego Zgromadzenia Misjonarzy Oblatów Maryi Niepokalanej.
Obra była własnością znanego już w XII wieku rodu Niałków-Jeleni. Po raz pierwszy wspomniana została w 1231 roku (Obra), gdy pochodzący z tego rodu kanonik i kantor gnieźnieński Sędziwój nadał wieś cystersom z Łękna, aby założono tu opactwo, co zatwierdził książę Władysław Odonic. W 1280 roku z nadania Przemysła II wieś lokowano na prawie niemieckim. Król Jan III Sobieski wydał 9 V 1686 roku opatowi Stanisławowi Miaskowskiemu przywilej na założenie tu miasta o nazwie Bernardowo, czego jednak nie zrealizowano z powodu śmierci opata. W rękach zakonu wieś pozostawała aż do 1835 roku, kiedy rząd pruski dokonał kasaty klasztoru. Już wcześniej, po 1795 roku, władze zaborcze przejęły dobra po-cysterskie i przekazały w ręce prywatne (Obrę i okoliczne wsie otrzymał major von Hünerbein). Właścicielami tych dóbr w latach 1880-1939 byli Swinarscy i Wybranowscy.
Zabudowania pocysterskie położone są na południowo-wschodnim krańcu wsi. Po odbudowie pocysterski zespół w Obrze stanowi jeden z najciekawszych przykładów budownictwa sakralnego w Wielkopolsce
.

Klasztor został erygowany w 1238 roku. Pierwotnie obejmował obiekty drewniane; murowane prezbiterium kościoła wzniesiono najprawdopodobniej dopiero w 1 po-łowie XVI wieku. W latach 1592-96 powstał kościół murowany, a drewniany klasztor został zastąpiony budowlą ceglaną dopiero w latach 1616-33. W wyniku najazdu szwedzkiego w 1655 roku opactwo uległo znacznemu zniszczeniu. Dalszych zniszczeń dokonały wojska austriackie w 1658 roku oraz przemarsze wojsk saskich i niemieckich w latach 1700-16.
Po kasacie zakonu kościół klasztorny został zamieniony na parafialny, a budynki klasztorne przeznaczono na dom księży emerytów. W 1852 roku klasztor otrzymali jezuici, lecz Prusacy usunęli ich w dwa lata później, a budynek stał nieużytkowany. W 1904 roku klasztor ponownie przeznaczono dla księży emerytów. Od roku 1926 obiekty pocysterskie w Obrze użytkują oblaci, którzy prowadzą tu wyższe seminarium. W 1940 roku hitlerowcy usunęli zakonników - część z nich wywieziono do obozów koncentracyjnych, kościół zamknięto, a w budynkach klasztornych mieściła się początkowo szkoła dla policji, później zaś szpital dla chorych na płuca.
Oblaci powrócili do Obry na wiosnę 1945 roku i przebywają tu do dziś, kształcąc przyszłych kapłanów i misjonarzy.

Późnobarokowy kościół Najświętszej Marii Panny i św. Jakuba Apostoła został zbudowany w latach 1722-57. Jest to budowla jednonawowa z wydłużonym prezbiterium, z dwiema niewysokimi wieżami bez hełmów, nakrytymi w XIX wieku dachami namiotowymi. Dwuspadowy dach świątyni zdobi wieżyczka na sygnaturkę. We wnętrzu żaglaste sklepienie jest ozdobione późnobarokową polichromią z lat 1753-54 pędzla poznańskiego malarza Brzozowskiego. Przedstawia ona wydarzenia z dziejów zakonu cysterskiego, sceny z życia św. Bernarda oraz Matkę Boską, Boga Ojca, Chrystusa jako sędziego i Trójcę Świętą w otoczeniu cysterskich świętych. Bogaty rokokowy i wczesnoklasycystyczny wystrój świątyni pochodzi z lat 1755-89.

W rokokowym ołtarzu głównym umieszczono obraz Wniebowzięcie NMP z 1756 roku Szymona Czechowicza z Poznania, rzeźby św. Benedykta (patrona zakonu benedyktynów i patrona Europy - z regułą życia zakonnego w ręku) i św. Bernarda z Clairvaux (założyciela zakonu cystersów - z księgą, krzyżem i narzędziami Męki Pańskiej) a w zwieńczeniu postać św. Jakuba (patrona kościoła). We wnękach nawy stoi sześć rokokowych ołtarzy bocznych o bogatej dekoracji rzeźbiarskiej, z figurami świętych przy kolumnach i stiukowymi płaskorzeźbami w zwieńczeniach - dzieło Augusta Schöpsa z Poznania z lat 1762-65. W stylu rokokowym jest także ambona z 1759 roku oraz prospekt orga-nowy, sześć ławek, dwa konfesjonały i chrzcielnica z 2 połowy XVIII wieku. Na filarze naprzeciwko ambony znajduje się wczesnoklasycystyczna grupa Ewangelistów z lat 1787-89.
Na filarze, z tyłu po prawej, wmurowany jest nagrobek kasztelana poznańskiego Rafała Gurowskiego, z szarobłękitnego marmuru karraryjskiego, z postacią Chronosa trzymającego serce, a naprzeciwko - nagrobek jego żony Ludwiki z Tworzyańskich - oba rokokowo-klasycystyczne. Obok nagrobka Gurowskiego, znajduje się późnoklasy-cystyczne epitafium jezuity ojca Karola Bołoza-Antoniewicza.
Jezuita Karol Bołoza-Antoniewicz kaznodzieja i poeta, autor m.in. pieśni maryjnych wielkopostnych, zmarł w Obrze w czasie epidemii cholery w roku 1852.
Pod kościołem znajdują się udostępnione do zwiedzania podziemia kryjące trumny z prochami cystersów i świeckich dobrodziejów tutejszego klasztoru. Do świątyni przylega trójskrzydłowy klasztor, którego budowa trwała od 1 połowy XVII wieku do 1756 roku. We wschodnim najstarszym trzykondygnacyjnym skrzydle mieści się m.in. zakrystia (z rokokowym wyposażeniem z 1761 roku i polichromią z roku 1758), kapitularz i refektarz. Pozostałe dwa skrzydła są dwukondygnacyjne. Wewnątrz znajduje się niewielki kwadratowy wirydarz otoczony krużgankami.
W latach 1981-93 zbudowano dostosowane stylowo nowe budynki, mieszczące m.in. pokoje dla wykładowców i kleryków seminarium oraz kaplicę, pod którą znajdują się muzeum misyjne i skarbiec pocysterski.
Na dziedzińcu przed kościołem stoi późnobarokowa kamienna figura św. Jana Nepomucena z 1749 roku, zburzona przez hitlerowców i postawiona na nowo w 1951 roku.
Od północy i wschodu kościół oraz klasztor otoczony jest założonym w 1757 roku ogrodem dziś bez starodrzewia, z regularnie rozplanowanymi ścieżkami obsadzonymi bukszpanami i alejami grabowymi. W ogrodzie, tuż przy kościele, znajduje się grota z figurą Matki Boskiej a nieopodal pomnik założyciela Zgromadzenia Oblatów św. Eugeniusza de Mazenoda (1782-1861). Nieco dalej na północ wznosi się późnobarokowy dwór opacki z około 1724 roku, kryty czterospadowym dachem mansardowym z lukarnami, dziś pełniący rolę domu gościnnego. Obok stoi organistówka z 1 połowy XVIII wieku z przylegającym pod kątem prostym budynkiem gospodarczym.
W zachodniej części ogrodu od roku 1926 znajduje się cmentarz zakonny z aleją głogowo-modrzewiową. Obok mogił oblatów, są również groby zmarłych księży emerytów, a także dzieci i chorych z okresu II wojny św. W XIII wieku stał tu cysterski kościół parafialny św. Elżbiety.
Z klasztorem cysterskim związany był Wojciech Antoni Dankowski (ok. 1760 - ok. 1800), kompozytor, kapelmistrz i altowiolista. Wykształcenie muzyczne prawdopodobnie otrzymał w klasztorze, w Obrze. Jego twórczość, zbliżona do wzorców klasycznych, obejmuje kilka symfonii i liczne utwory kościelne, pisane na chór mieszany z towarzyszeniem organów i innych instrumentów.
Po południowej stronie drogi do klasztoru położone są zabudowania folwarczne z budynkami z końca XIX wieku (m.in. dawna gorzelnia obecnie spichrz) i park o założeniu krajobrazowym, który pierwotnie stanowił całość z ogrodem klasztornym o powierzchni 10,90 ha.
Na skraju parku wznosi się dwór o cechach klasycystycznych, składający się ze starszej części z 1845 roku i dobudowanego po 1880 roku prostopadle skrzydła, z czterokolumnowym gankiem. Na zachód od dworu, w narożniku parku, stoi rządcówka z końca XIX wieku. Przy murze klasztornym, w południowo-wschodnim narożniku parku, znajdują się pozostałości cmentarza rodowego z grobowcem dawnych właścicieli majątku hrabiów Swinarskich i Wybranowskich.
W środkowej części wsi, na nieczynnym cmentarzu, stoi kościół św. Walentego. Pierwotnie stał tu kościół murowany, zbudowany przez cystersów przed 1467 roku jako szpitalny, który uległ zniszczeniu w roku 1579 roku. Na jego miejscu wzniesiono w 1719 roku staraniem przeora Mateusza Wichrowskiego kościół drewniany o konstrukcji zrębowej, z czworoboczną wieżą zwieńczoną baniastym hełmem z ośmioboczną latarnią. Wyposażenie wnętrza jest rokokowe. W prezbiterium zachowało się epitafium proboszcza oberskiego ks. Jana Noszkiewicza (1832-80). Trójdzielna brama późnobarokowa z 2 połowy XVIII wieku oraz grota loretańska stoją przy kościele. Na murze otaczającym kościół znajduje się tablica upamiętniająca działacza narodowego Maksymiliana Tuszewskiego /dowiedz się więcej/ (1876-1915).
Przy ulicy Cmentarnej, między lipami o obwodach 330 i 460 cm, do 1939 roku znajdowała się kapliczka Męki Pańskiej, a w niej późnogotycka grupa pasyjna z początku XVI wieku. Dziś znajdują się one w skarbcu klasztornym, a tu zawieszono nowe wykonane przez miejscowego rzeźbiarza.
Nieco dalej, na cmentarzu komunalnym, w roku 1997 odsłonięto ta-blicę ku czci nauczycieli, policjantów i oficerów zamordowanych w roku 1940 w Katyniu, Charkowie i Miednoje.
Dalej na północ leży wydłużone Jezioro Święte, zwane też Krutla o powierzchni 23 ha i głębokości do 15,3 m, nad którym urządzono małe kąpielisko.
Dawniej na miejscu jeziora Krutla była wieś, zamieszkała przez bogatych tkaczy. Pewien wędrowiec chciał tu zanocować, lecz odmówiono mu gościny. Przyjęli go dopiero ubodzy kmiecie mieszkający na uboczu, którzy zostali za to suto wynagrodzeni. Bogacze na wieść o tym chcieli jakoś swój błąd naprawić, ale za okazanie chciwości wieś ich zapadła się i w tym miejscu jest dziś jezioro.
Według innego podania na zamarzniętym jeziorze w noc wigilijną pojawiają się średniowieczni biczownicy w habitach, którzy zdążają na pasterkę, nigdy jednak nie udaje im się dojść do brzegu jeziora, a ich sylwetki rozwiewa mroźny wiatr. Maja to być cystersi, którzy za życia złamali regułę zakonną i do dziś pokutują.

Na małym placyku przy ulicy Wierzby, na zachodnim skraju wsi, zachowała się sześcioboczna drewniana kapliczka św. Anny z 2 po-łowy XVIII wieku. Stojącą w niej późnogotycką rzeźbę św. Anny Samotrzeć z początku XVI wieku przed kilku laty przeniesiono do skarbca klasztornego, a w jej miejsce artysta ludowy Witold Pioski z Obry wykonał kopię. Obok kapliczki rośnie uszkodzona lipa drobnolistna o obwodzie pnia wynoszacym 390 cm. W pobliżu, przy ulicy Szopińskiego, stoi stary młyn.

Przy szosie do Wolsztyna, obok boiska rosną pomnikowe lipy drobnolistne o obwodach do 610 cm. Przy wylocie szosy do Nowej Soli stoi kapliczka z roku 1998 z figurą św. Eugeniusza de Mazenoda, którego postać ukazano w stroju ludowym.
Po wschodniej stronie szosy prowadzącej do Nowej Soli, 2 km na południe od wsi, leży Jezioro Obrzańskie (Oberskie; o powierzchni wynoszącej 87 ha), w znacznej części otoczone lasami sosnowymi. Wpływa do niego Obrzański Kanał Środkowy, a poprzez krótki odpływ jezioro łączy się z Kanałem Północnym. Linia brzegowa licząca 6750 m długości jest bardzo urozmaicona, tworzy liczne zakola, za-toczki i półwyspy. Jeden z półwyspów dzieli jezioro na dwie części: południową i zarastającą - północną, która jest miejscem gniazdowania wielu ptaków wodnych, m.in. perkoza rdzawoszyjego, zausznika, bąka, żurawia i gęgawy.
Wycieczki: szlak 2 - pieszy i 6 - rowerowo-pieszy



20. OLEJNICA
- nieduża wieś letniskowa w gminie Przemęt, położona wśród lasów sosnowych i mieszanych 19 km na południowy wschód od Wolsztyna, w miejscu gdzie droga Wieleń - Przemęt przekracza rynnę jezior przemęckich. Na północ od przesmyku rozciąga się Jezioro Olejnickie, po stronie południowej leży Jezioro Górskie.
Nad Jeziorem Olejnickim położony jest ośrodek dydaktyczno-sportowy Akademii Wychowania Fizycznego z Wrocławia. Inne ośrodki wypoczynkowe (sezonowe) powstały na wschodnim brzegu Jeziora Górskiego.
Na zachodnim brzegu rynny jeziornej, za mostem na prawo, przy leśnym parkingu, rozpoczyna się okrężna ścieżka przyrodniczo-leśna, wytyczona w 1997 roku przez Nadleśnictwo Kościan. Znaczna jej część wiedzie malowniczym brzegiem jezior Olejnickiego i Radomierskiego. Ścieżka oznakowana w terenie żółtymi strzałkami ma dwa warianty: 8-kilometrowy i 5-kilometrowy. Na trasie ustawiono 11 stanowisk tematycznych, w tym przy dwóch rezerwatach przyrody - rezerwacie "Wyspa Konwaliowa" i "Torfowisko nad Jeziorem Świętym" oraz przy rzadkim w naszych lasach skupisku żywotnika olbrzymiego. Za pomocą tabliczek opisano 21 rosnących tu gatunków drzew i krzewów. Atrakcyjność ścieżki podnoszą dwa punkty widokowe zlokalizowane przy rezerwatach przyrody.

W odległości 200 m od parkingu, na trasie ścieżki przyrodniczo-leśnej, stoi kapliczka z rzeźbą św. Huberta, dłuta rzeźbiarza ludowego Mariana Murka z Górska, wykonana z okazji 50-lecia Koła Łowieckiego "Dzik" w Mochach. Dalej, w lasach olejnickich (w odległości 3 km), przy uformowanej z ziemi "kanapie", gdzie według legendy miał odpoczywać cesarz Napoleon, odsłonięto z okazji jubileuszu Koła "Dzik" tablicę, wykonaną przez Jerzego Kruka z Błotnicy. Na skrzyżowaniu dróg leśnych 1,3 km na wschód od Olejnicy, z okazji 80-lecia Lasów Państwowych, postawiono kapliczkę z rzeźbą św. Franciszka z Asyżu, wykonaną przez Mariana Murka.
Wycieczki: szlak 1 i 3 - pieszy oraz 10 - rowerowy

Jesienią 1998 roku w Olejnicy odbyły się I Przemęckie Wyścigi Psich Zaprzęgów "Tropem Wadery", pierwsze tego typu zawody w Wielkopolsce. Ze względu na specyficzne warunki (brak śniegu) psy zamiast sań ciągnęły specjalne wózki na kółkach. W zawodach uczestniczyło ponad 40 zawodników z około 200 psami rasy północnej (alaskany malamuty, syberian husky, samojedy i psy grenlandzkie). W 1999 i 2000 roku wyścigi odbyły się także w pobliskim Starkowie.


21. POPOWO STARE - wieś w gminie Przemęt, położona 25 km na południowy wschód od Wolsztyna, po północnej stronie szosy Śmigiel - Mochy.
Pierwsza wzmianka o wsi Popowo Stare pochodzi z 1361 roku. Pierwotnie należała do rodziny Popowskich, później do Rozdrażewskich, Jeziorkowskich i Gawrońskich. Być może w średniowieczu była siedzibą rycerską, po której pozostały relikty fosy. W początkach XVIII wieku wieś znajdowała się w rękach Rogalińskich. Od połowy XVIII wieku majątek należał do rodziny Szołdrskich z Czempinia. Popowo było wówczas miejscem zjazdów szlacheckich, związanych z działalnością patriotyczną. W 1832 roku ukrywał się tu gen. Klemens Kołaczkowski (1793-1873), jeden z przywódców powstania listopadowego. Być może w tym czasie gościł tu także Adam Mickiewicz. W 2 połowie XIX wieku Popowo przeszło w ręce niemieckie i zwane było Popowem Niemieckim. W 1890 roku wykupił je Franciszek Ksawery Speichert, pochodzący ze spolonizowanej rodziny saskiej. Od 1936 roku wieś była w posiadaniu rodziny Łanieckich.
W południowo-wschodniej części wsi znajduje się późnobarokowy pałac Szołdrskich z lat 1775-85. Jego twórcą jest wybitny architekt Ignacy Graff z Rydzyny. Budynek pokryty czterospadowym dachem łamanym z lukarnami jest parterowy z piętrową środkową częścią, w której znajduje się wielka sala balowa z ciekawym wystrojem sztukatorskim.
W pałacu prowadzona jest obecnie działalność agroturystyczna.
Obok północnej ścianie dworu rośnie pomnikowa grupa pięciu cisów o obwodach pni do 110 cm.
Przy dworze rozciąga się park krajobrazowy z końca XIX wieku. Park,o powierzchni wynoszącej 3,50 ha charakteryzuje się różnorodnym drzewostanem, w którym najgrubszy jest rosnący na północnym skraju dąb o obwodzie liczącym 640 cm. Za stawem stoi neogotycka kapliczka z końca XIX wieku. Obok parku położone są zabudowania folwarczne i gorzelnia z 1901 roku. Tam też, w zagrodzie zobaczyć można świniodzika.
W północnej części wsi znajduje się kamienno-ceglany kościół Niepokalanego Poczęcia z 1988 roku, filialny w parafii Wilkowo Polskie (arch. Ewa Winkowska i Włodzimierz Klimkiewicz z Leszna). Rzeźby wewnątrz kościoła wykonał Marian Murek z Górska.
Przy bocznej drodze do szosy śmigielskiej rośnie aleja kasztanowców. Przy drodze polnej do Barchlina, 1200 m na zachód od Popowa Starego, zachowały się resztki grodziska pierścieniowatego i oddzie-lonej od niego fosą osady przygrodowej, datowanej na VII-X wiek.

<< Poprzednia strona |::| Następna strona >>