baner  
SŁOŃCE :: JEZIORA :: LASY  
line decor
  Spis Treści :: Adresy ::MAPA POWIATU (2264 KB) ::MAPA WOLSZTYNA (591KB) ::  
line decor
   
 
Ciekawsze miejscowości - część 2.  



22. POWODOWO - wieś w gminie Wolsztyn, położona 5 km na zachód od Wolsztyna, przy szosie do Zielonej Góry i drodze do Babimostu.
Pierwsza notatka o wsi Powodowo pochodzi z 1401 roku. Wieś należała wówczas do Wojciecha Rzeszotarzewskiego. Później stanowiła własność rodziny Powodowskich. W latach 1514-34 właścicielem wsi był Wawrzyniec Powodowski (zmarł w roku 1543). W XVIII wieku należała do Dziembowskich, a od 1865 roku była w rękach rodziny Lehfeldtów.
Pod koniec XIX wieku na terenie Powodowa odkryto cmentarzysko szkieletowe z nieokreślonego czasu.
Wawrzyniec Powodowski został pochowany w katedrze poznańskiej. Podobno przez rok po śmierci pojawiał się w katedrze w stroju komandora kawalerów maltańskich i w czasie śpiewania Ewangelii stał z dobytym mieczem na znak, że jest gotów bronić wiary. Zjawa zniknęła, gdy wprowadzono zwyczaj, iż najstarszy z prałatów klęczał w tym czasie ze świecą w ręku. W rzeczywistości Powodowski komandorem nigdy nie był.
Synem Wawrzyńca był urodzony w Powodowie Hieronim Powodowski (1543-1613), teolog, pisarz, kanonik poznański, gnieźnieński i krakowski. Święcenia kapłańskie otrzymał w Rzymie, gdzie przebywał w latach 1572-74. Wielokrotnie powierzano mu zadania o randze państwowej. Cieszył się względami króla Stefana Batorego, który obdarzył go tytułem sekretarza królewskiego i kaznodziei; na pogrzebie króla wygłosił piękne kazanie. Był zagorzałym przeciwnikiem arian. Najpoważniejszym jego dziełem jest "Christologiae seu semonum de Christo...", mające stanowić pomoc dla kaznodziejów. Wydał pierwsze w naszym piśmiennictwie kazania sejmowe. Zmarł w Krakowie, pochowany został w kaplicy św. Marcina w katedrze poznańskie
j.

Zespół pałacowy położony jest z południowej stronie szosy. Obszerny pałac w stylu secesyjnym zbudowano w 2 połowie XIX wieku na miejscu starszego dworu. Jest budowlą piętrową z parterowymi skrzydłami. Nad wejściem od strony północnej widnieje dekoracyjny emblemat gloryfikujący pracę rolnika (kolisty wieniec złożony z kłosów zbóż, owoców i warzyw, z zamieszczoną pośrodku kosą, sierpem i grabiami). Od strony południowej znajduje się kolumnowy ganek z bal-konem. Po II wojnie światowej w pałacu mieścił się internat szkoły rolniczej, a obecnie - mieszkania nauczycielskie i pracownie dydaktyczne.
Wokół na powierzchni 2,92 ha rozciąga się park z 2 połowy XVIII wieku, pierwotnie o układzie regularnym, obecnie o założeniu krajobrazowym, wzbogacony nowym drzewostanem. Rośnie w nim wiele ciekawych drzew, m.in. dęby o obwodach do 650 cm, buk odmiany zwisającej (obwód - 200 cm), buk purpurowy (290 cm), świerk (280 cm), sosna czarna (250 cm), modrzew europejski (200 cm), klon (310 cm), żywotnik zachodni (110) cm, rozgałęziona lipa o obwodzie przy ziemi wynoszącym 480 cm.
Na południe od parku położone są zabudowania folwarku i gorzelni, pochodzące z przełomu XIX i XX wieku. Przy głównym wjeździe na podwórze gospodarcze stoi dom ogrodnika z początku XX wieku.
Na pagórku, na skraju lasu, na północny zachód od nowych bloków mieszkalnych, znajduje się teren dawnego cmentarza ewangelickiego. Zachowały się jedynie pozostałości kaplicy cmentarnej. Rosnący tam dąb ma w obwodzie 530 centymetrów.
W tutejszym Zespole Szkół Rolniczych i Technicznych im. Hipolita Cegielskiego działa jedyne w Polsce technikum kształcące średni personel lotniczy.


23. PRZEMĘT - duża wieś gminna położona 17 km na południowy wschód od Wolsztyna, między Obrzańskim Kanałem Południowym i rynną jezior przemęckich, przy szosie Mochy-Śmigiel.
Nazwa wsi Przemęt wywodzi się od brodu przez bagna - przez męty.
W przeszłości była to jedna z najstarszych osad na pograniczu wielkopolsko-śląskim, a później ważny gród, po raz pierwszy wspomniany w 1210 roku, czoło opola i siedziba kasztelanii. Pod koniec XIV wieku gród utracił znaczenie, choć godność kasztelana przemęckiego przetrwała do rozbiorów. U schyłku XIII wieku lokowano tu miasto królewskie (zapewne po 1296 r., gdy tereny te opanował książę głogowski Henryk). W 1395 roku król Władysław Jagiełło miasto i gród wraz z należącymi do niego wsiami zastawił Borkom z Gryżyny. Gdy w obliczu wojny z Krzyżakami nie było widoków na rychły wykup zastawu, król 3 VII 1408 roku zgodził się oddać Przemęt cystersom pod warunkiem wykupienia przez nich zastawu. Darowiznę tę zatwierdził w 1410 roku papież Grzegorz XII. Zakonnicy przenieśli tu swoją główną siedzibę i w ich rękach Przemęt pozostał do 1805 roku. Z powodu słabego rozwoju w 1797 roku utracił prawa miejskie. Po rozbiorach dobra cysterskie skonfiskował rząd pruski i sprzedał marszałkowi dworu hrabiemu von Keyserlink.
Po rozbiorach Przemęt i okolica zachowały polski charakter, a okoliczni gospodarze w1866 roku powołali jedno z najstarszych w Wielkopolsce kółek rolniczych.
Od marca 1943 roku w zabudowaniach dawnej mleczarni istniał obóz pracy, w którym przebywali początkowo Polacy pochodzenia żydowskiego a od 1944 roku 50 Polek. Wszyscy zatrudnieni byli przy robotach melioracyjnych
.
Pamiątką przeszłości Przemętu, najstarszej miejscowości w gminie, jest rynek o zwartej zabudowie.
Rynek nosi obecnie imię zasłużonego proboszcza ks. Wiktora Mojżykiewicza, zmarłego w 1916 roku. W 1892 roku założył tutejszy Bank Ludowy, a w 1901 roku pierwszy w Wielkopolsce Bank Parcelacyjny.
Po północnej stronie rynku wznosi się kościół św. Andrzeja Apostoła z początku XIX w., rozbudowany w 1894 roku o prezbiterium i zakrystię, z wieżą zwieńczoną hełmem o charakterze barokowym. Na ścianie zewnętrznej wmurowano epitafia ks. Władysława Stępczyńskiego (1906-42), zamęczonego w obozie w Dachau, i ks. Jana Piechowiaka (1905-56), więźnia tegoż obozu. Przed kościołem stoi figura Chrystusa z 1937 roku. Wokół rozciąga się cmentarz, założony w połowie XIX wieku, na którym rośnie m.in. lipa o obwodzie 370 cm. Dalej teren opada ku bagnom nadobrzańskim, a skarpa wyżej wyniesionego obszaru wyznacza zarys dawnego grodu, który zniknął pod zabudową miasta.
Niedaleko rynku (na południe) położony jest pocysterski zespół klasztorny.

Do barokowego kościoła św. Jana Chrzciciela prowadzi posadzona w końcu XVIII wieku aleja lipowa. Budowę świątyni, którą rozpoczęto w roku 1651 przerwał najazd szwedzki. Prace wznowione około 1680 roku ukończono w roku 1690. Kościół jest budowlą trójnawową typu bazylikowego z transeptem i z dwiema strzelistymi wieżami, które nakryte są ażurowymi hełmami o podwójnych latarniach. Elewacje świątyni nie są tynkowane. Wyposażenie rzeźbiarskie wnętrza kościoła pochodzi z wieku XVII-XVIII, a miejscowy warsztat klasztorny użył do jego wykonania drewna czarnego dębu wydobywanego z bagien nadobrzańskich. Barokowy ołtarz główny z końca XVII wieku zdobią rzeźby świętych, obrazy Wniebowzięcie NMP z 1834 roku (pędzla Edwarda Gillerna) i Trójcy Świętej z 2 połowy XIX wieku oraz bogato zdobione tabernakulum. Z lewej strony prezbiterium stoi ukoronowany baldachimem tron opacki z XVII/XVIII wieku, a obok - chrzcielnica z połowy XVIII wieku, podtrzymywana przez klęczącego anioła, z rzeźbą Chrztu Chrystusa na pokrywie. Po bokach prezbiterium znajdują się dwie kaplice. W lewej obejrzeć można późnobarokowy ołtarz Trójcy Świętej z 1 połowy XVIII wieku z rzeźbami Chrystusa Ukrzyżowanego oraz Boskiej Bolesnej i św. Jana Ewangelisty, a w prawej - ołtarz z 2 połowy XVIII wieku z obrazem Matki Boskiej Pocieszenia. Cenna jest barokowa ambona z około 1720 roku z dekoracją snycerską, roślinną i figuralną oraz baldachim z rzeźbą św. Bernarda klęczącego przed Matką Boską i Trójcą Świętą. Na filarach po bokach nawy głównej umieszczono bogato ornamentowane stacje Drogi Krzyżowej z 1897 roku. W nawach bocznych stoją po dwa ołtarze rokokowe z lat około1770-80.
Do prawej nawy i zakrystii przylega parterowy fragment krużganka obiegającego niegdyś czworoboczny wirydarz. Znajdują się tu m.in. trzy obrazy barokowe z XVIII wieku. W części krużganka, w wydzielonej kaplicy Matki Boskiej Częstochowskiej umieszczono późnorenesansowy ołtarzyk z 1 połowy XVII wieku, z płaskorzeźbą patronki kaplicy wykonaną przez miejscowego rzeźbiarza ludowego Ludwika Kwaczyńskiego.
Po południowej stronie świątyni znajdował się czworoboczny barokowy klasztor z początku XVII wieku, do dziś zachował się tylko niewielki fragment w postaci piętrowego budynku. Obok niego rośnie okazały jesion o obwodzie 540 cm, opleciony bluszczem, a w pobliżu znajduje się figura Matki Boskiej. Przy ulicy Opackiej stoi kapliczka z rzeźbą św. Jana Nepomucena z początku XX wieku.
Południowo-wschodnia część Przemętu, zwana Przedmieściem, jest obecnie centrum administracyjno-handlowym gminy. Dawniej była tu osada targowa, którą od położenia przy kościele św. Piotra nazywano Świętopietrze. Wznosi się tu późno-renesansowy kościół św. Piotra i Pawła (obecnie cmentarny). Wewnątrz zachowało się rokokowe wyposażenie z 1770 roku: ołtarz główny z obrazami: Matka Boska Rokitniańska i Wręczenie kluczy św. Piotrowi, dwa ołtarzyki boczne oraz ambona. Neorenesansowy organowy prospekt pochodzi z roku 1882. Przed kościołem na wysokiej kolumnie stoi figura św. Józefa. Pośrodku przyległego cmentarza znajduje się rzeźba Pieta (tablicami na cokole upamiętniono parafian poległych w latach 1914-1921 i w czasie II wojny światowej). Z Przedmieścia do kościoła pocysterskiego prowadzi gać - wąska grobla ocieniona okazałymi jesionami, topolami i olchami.

W Przemęcie urodził się i mieszkał Ludwik Kwaczyński (1904-70), rzeźbiarz ludowy, twórca rzeźb głównie o tematyce sakralnej.
Przy ulicy Jagiellońskiej 21 znajduje się nieczynny młyn z lat 1900-10. Przy szosie w kierunku Śmigla, obok domu przy ulicy Powstańców Wlkp. 36, stoi kapliczka Matki Boskiej z tablicą ku czci 26 ofiar z lat 1914-21, 24 ofiar z II wojny światowej oraz Walentego Jęsieka, powstańca wielkopolskiego poległego w styczniu 1919 roku pod Zbarzewem.

Zachodnia część Przemętu, położona przy szosie do Moch, to dawna wieś
ZABOROWO. W 1976 roku włączono ją w granice Przemętu. Znajduje się tu dwór i oficyna z połowy XIX wieku, pozostałości parku (o powierzchni1,91 ha) z figurą Matki Boskiej z 1906 roku oraz gorzelnia z końca XIX wieku, przebudowana po 1954 roku na mieszkania. Na południe od wsi rozciąga się Przemęcki Park Krajobrazowy. Jednym z jego najatrakcyjniejszych fragmentów jest rynna jezior przemęckich ciągnąca się aż po Wieleń o długości 14 km i łącznej powierzchni wynoszącej 787 ha. Połączone jeziora wraz z sąsiadującymi akwenami są wykorzystywane do wycieczek kajakowych.
Wycieczki: szlak 10 i 12 - rowerowy


24. RADOMIERZ - wieś w gminie Przemęt, położona 18 km na południowy wschód od Wolsztyna, przy drodze z Przemętu do Wielenia.
Radomierz został wspomniany pierwszy raz w dokumencie księcia Władysława Odonica z 1210 roku (Radomir). Pierwotnie wieś była własnością książęcą, a od 1408 roku cystersów z Wielenia i Przemętu.
Po dawnym folwarku z 1900 roku położonym przy ostrym zakręcie głównej drogi, pozostał dom rządcy i dwa czworaki. Przy domu nr 19 stoi figura Matki Boskiej z Dzieciątkiem z 1915 roku. Przy polnej drodze do Górska stoi ruina wiatraka.


25. RUCHOCKI MŁYN
- przysiółek (należący administracyjnie do wsi Barłożnia) w gminie Wolsztyn, położony wśród lasów i torfowisk między dwiema odnogami Dojcy, 5 km na północ od Wolsztyna, przy bocznej drodze prowadzącej od szosy Wolsztyn - Nowy Tomyśl w kierunku Tuchorzy.
Najstarsza wzmianka o osadzie Ruchocki Młyn pochodzi z 1304 roku; wówczas Mikołaj z Kębłowa, podkomorzy Królestwa Polskiego, pochodzący z rodu Bodzantów-Jeleni, nadał klasztorowi cystersów w Obrze ziemię i przesmyk nad rzeką Dojcą, nazwany w dokumencie Ruchocina Gać. Wkrótce po tym cystersi wybudowali tu młyn i wznieśli groblę, w wyniku czego powstało niewielkie jezioro (później nazwane jeziorem Wioska). W ich rękach pozostawał Ruchocki Młyn do 1623 roku. W 2 połowie XVIII wieku majątek przeszedł w ręce rodziny Mielęckich, z których pochodzi Ludwik Mielęcki - pierwszy landrat powiatu babimojskiego po przejęciu Babimojszczyzny przez Prusy w 1793 roku. Od 1 połowy XIX wieku włości po Mielęckich przejęła rodzina von Schlieffenów.
W okresie okupacji hitlerowskiej więziono tu krótko Żydów z Łodzi i Kalisza, później był tutaj obóz pracy dla kilkudziesięciu jeńców angielskich, zatrudnionych przy regulacji Dojcy.

Pośrodku dawnej zagrody młyńskiej, wznosi się budynek w formie dworku, zbudowany zapewne przez Adama Mielęckiego w końcu XVIII lub na początku XIX wieku, być może jako zaplecze do polowań w okolicznych lasach. Jest to budowla parterowa kryta wysokim dachem naczółkowym z lukarnami, z czterokolumnowym portykiem od frontu. Obecny właściciel prowadzi ośrodek rekreacji konnej. Na wysokim wschodnim brzegu rzeki w pozostałościach dawnego młyna mieści się siodlarnia, w budynku inwentarskim - stajnia obok stoi stodoła kryta strzechą.
Na północ od Ruchockiego Młyna ciągnie się wąskie Jezioro Wioska (powierzchnia - 36 ha, długość ponad 2 km), utworzone przez spiętrzenie Dojcy. W dolinie w latach siedemdziesiątych XX wieku utworzono trzy stawy hodowlane.

26. RUDNO - wieś w gminie Wolsztyn, położona 15 km na południe od miasta, przy ujściu Obrzańskiego Kanału Południowego do Jeziora Rudzieńskiego. Atrakcyjne położenie nad jeziorem i w pobliżu borów spowodowało powstanie w latach 60. XX wieku ośrodków wypoczynkowych.
Rudno powstało w XVIII wieku w czasie kolonizacji olenderskiej. W 1789 roku liczyło 109 mieszkańców. W okresie powstania wielkopolskiego wieś wchodziła w skład Wolnego Państwa Świętno.
Obecnie jest to niewielka, cicha miejscowość, która ożywia się w sezonie letnim. Spośród ośrodków wczasowych największy i najbardziej znany jest całoroczny Ośrodek Rekreacyjny "Wielkopolska" z salami wykładowymi, rehabilitacyjno-korekcyjnymi, siłownią, sauną, boiskami, strzelnicą, rekreacją konną oraz wypożyczalnią rowerów turystycznych, sprzętu wodnego i sportowego.
Od zachodu przylega do wsi Jezioro Rudzieńskie (Orchowe, Rudno) o powierzchni 163 ha, mające dobrze rozwiniętą linię brzegową (8800 metrów długości), która tworzy zatoki, zatoczki i półwyspy. Przepływa przez nie rzeka Obrzyca (dopływ Odry, znany szlak kajakowy), a uchodzi do niego Obrzański Kanał Południowy. Brzegi jeziora są niskie, piaszczyste, w dużej części zalesione, częściowo podmokłe i mało dostępne. Największy z półwyspów o długości około 800 m dzieli jezioro na dwa baseny, nazywane Jeziorem Jesiońskim (od południa) i Jeziorem Rudzieńskim (od północy).
W 2005 roku w okolicach Rudna wytyczono i oznakowano pięć ścieżek edukacyjno-turystycznych, które rozpoczynają się przy ośrodku wypoczynkowym "Wilga". Są to: ścieżka "Jezioro Wilcze" (oznaczona kolorem zielonym) o długości około 5 km, "Jezioro Wuszno" (kolor czerwony) licząca 7 km długości, "Rudno-Uście-Rudno" (kolor brązowy) długości około 7 km, "Nasza Chata" (kolor żółty) licząca około 6 km długości, i "Ochrona przeciwpożarowa" (kolor czarny) o długości około 14 km. Przy Ośrodku "Wilga" rozpoczyna sie także okrężny szlak rowerowy (niebieski) "Do Uścia" o długości około 18 km, który przebiega poza terenem powiatu wolsztyńskiego.
Wycieczki: szlak 1 - pieszy



27. SIEDLEC
- wieś gminna, położona nad rzeczką Wierzbina, 8 km na północny zachód od Wolsztyna, przy szosie do Babimostu.
Nazwa Siedlec pochodzi od wyrazu siodło - miejsce zasiedlone. Siedlec pojawił się w historii po raz pierwszy w 1257 roku, gdy książę Przemysł I nadal osadę cystersom z Obry i zezwolił na lokację na prawie niemieckim. Kościół parafialny istniał tu już przed ro-kiem 1380. W 1641 roku we wsi powstała szkoła. W XIX wieku wieś rozwinęła się w większą osadę. W roku 1980 Siedlec uroczyście obchodził 600-lecie istnienia (rok 1380 - data powtórnej erekcji parafii). W 1987 roku Sedlec został wicemistrzem w ogólnopolskim konkursie "Gmina - mistrz gospodarności".
Tradycje muzyczne i śpiewacze kontynuuje powstały w 1994 roku Zespół Śpiewaczy "Perła".

Wieś ma układ wielodrożnicy. Przy skrzyżowaniu dróg w centrum wsi wznosi się eklektyczny kościół św. Michała Archanioła, wzniesiony w latach 1911-13. Spalony w 1945 roku. Odbudowany w 1947 roku według projektu Stefana Karwatki. Cokół świątyni wykonano z kostek kamiennych. W ołtarzu głównym umieszczone są późnorenesansowe rzeźby św. Wawrzyńca i św. Szczepana z początku XVII wieku oraz obraz Matki Boskiej Nieustającej Pomocy (przywieziony z Torunia przez ojców redemptorystów) zasłonięty obrazem św. Michała Archanioła. Po bokach wejścia do kościoła wmurowane są epitafia proboszcza ks. Edwarda Gramlewicza (1878-1940), zamęczonego w poznańskim Forcie VII, i pochodzącego z Siedlca ks. Antoniego Tomińskiego (1903-42), proboszcza w Bogdaju koło Ostrowa Wklp., zmarłego w obozie w Dachau.
Położony przy kościele cmentarz z grobem powstańca Walentego Wojdorskiego, poległego 2 II 1919 roku pod Kopanicą oraz kwaterą mogił sióstr zakonnych ze Zgromadzenia Oblatek, które prowadziły w Siedlcu ochronkę, ogrodzony jest w części murem kamienno-ceglanym z późnobarokową bramą z XVIII wieku. Obok stoi parterowa dawna plebania z końca XVIII wieku. Naprzeciwko kościoła w zadbanym ogrodzie, w którym stoi figura Matki Boskiej z 1999 roku wznosi się okazała plebania z około 1880 roku, o cechach neobarokowych.
Przy ulicy Zbąszyńskiej znajduje się siedziba Urzędu Gminy. Na jego ścianie widoczne są dwie tablice: z roku 1980 upamiętniająca 600-lecie Siedlca i wmurowana w 1986 roku z okazji otrzymania nargody wojewódzkiej w konkursie "Złota Wiecha". Przed budynkiem w roku 1978 odsłonięto kamień-pomnik ku czci powstańców wielkopolskich. Obok kamienia widnieją 3 kosy osadzone na sztorc (nawiązują one do powstania kościuszkowskiego, w którym brali udział mieszkańcy Siedlca, m.in. wspomniany w dokumentach Onufry Krzycki).
W 2004 roku, podczas obchodzonego Święta Świni (gmina Siedlec żyje z hodowli tuczników) odsłonięto obok Urządu Gminy pierwszy w Polsce pomnik świni. Rzeźbę, ważąca 110 kg (tyle co rasowy tucznik) wykonał z lipowego drzewa Grzegorz Apiecionek z Barłożni.

Przy ulicy Szkolnej 6 mieści się Szkoła Podstawowa im. Powstańców Wielkopolskich i Gimnazjum. W należącym do zespołu budynku z roku 1910 otwarto izbę pamięci, w której gromadzone są pamiątki związane z historią Siedlec, przede wszystkim z okresu Powstania Wielkopolskiego i II wojny światowej. Przy ulicy Zbąszyńskiej stoi dawna szkoła z 1890 roku.
W Siedlcu urodził się rzeźbiarz Jan Żok (1903-69), kuzyn Marcina Rożka. Od 1920 roku mieszkał w Poznaniu. Był autorem wielu dzieł figuralnych, popiersi i pomników o tematyce religijnej.


28. SIEKOWO - wieś w gminie Przemęt, położona na skraju Pradoliny Warciańsko-Odrzańskiej, 18 km na południowy wschód od Wolsztyna
Miejscowość wzmiankowana po raz pierwszy w 1210 roku jako Zecowo w dokumencie księcia Władysława Odonica dla cystersów z Pforty. W 1319 roku Siekowo, należące wówczas do klasztoru cystersów w Obrze, w drodze zamiany przejął Maciej z Zielęcina. W latach 1588-1719 wieś była w rękach Zbijewskich, następnie Gajewskich, Szołdrskich i Święcickich, a od 1848 do 1939 roku należała do rodziny Czarneckich. Pierwszy kościół wzniesiono przed rokiem 1465, jednak parafia w Siekowie istnieje dopiero od 1972 roku.
W południowej części wsi wznosi się pałac w stylu renesansu francuskiego, zbudowany w latach 1878-79 dla Zygmunta Czarneckiego według projektu architekta Zygmunta Gorgolewskiego. W 1914 roku został odbudowany po pożarze w uproszczonej formie (bez odtworzenia artystycznych detali architektonicznych). Składa się z piętrowego korpusu głównego i bocznych skrzydeł parterowych. W narożnikach fasady frontowej stoją dwie smukłe, okrągłe wieże. Wejście główne poprzedzone jest portykiem z balkonem oraz półkkolistym murowanym podjazdem, zamkniętym na obu krańcach neobarokowymi cokołami z metalowymi kutymi latarniami.
W pałacu od 1950 roku mieści się oddział szpitala neuropsychia-trycznego z Kościana.
Wokół pałacu na powierzchni 16,29 ha rozciąga się park zaprojektowany pod koniec XIX wieku przez Marię Czarnecką, z dwoma prostokątnymi stawami (na jednym znajduje się mała zadrzewiona wysepka) i strzyżonym szpalerem grabowym. Zachowało wiele drzew pomnikowych, m.in. wiązy o obwodach do 520 cm, dęby - do 420 cm, jesiony - do 370 cm. Przy pałacu rośnie grupa lip. W południowo-zachodniej części parku, zwanej "zwierzyńcem", hodowano niegdyś daniele i jelenie. Od tej strony park zamyka stara aleja dębowo-lipowo-grabowa.
Spośród zabudowań pofolwarcznych na uwagę zasługują: oficyna z 2 połowy XIX wieku, spichrz z 1846 roku i niszczejąca stajnia koni wyjazdowych z lat siedemdziesiątych XIX wieku.
Na skraju dawnych sadów i ogrodu warzywnego wznosi się kościół Niepokalanego Poczęcia NMP z lat 1954 -1955, odgrodzony od folwarku wysokim murem. Powstał w miejscu kaplicy z 1908 roku wzniesionej przez hr. Stefana Czarneckiego. Na ścianie zewnętrznej świątyni umieszczono epitafium zamęczonego w Dachau ks. Jana Kicińkiego (1891-1942), profesora Seminarium Duchownego w Poznaniu. Przed plebanią w 2003 roku ustawiono figurkę Serca Jezusowego.
Na północno-wschodnim skraju wsi stoi wiatrak koźlak z połowy XIX wieku (był czynny do 1982 roku). Przy drodze do Przemętu znajduje się cmentarz, a na nim pomnik z 1992 roku ku czci 18 ofiar I wojny światowej, 21 ofiar II wojny światowej oraz ks. Stanisława Kałka - budowniczego tutejszego kościoła. Przy drodze do Kluczewa stoi figura Chrystusa z 1999 roku, upamiętniająca wejście w III Tysiąclecie.
Na podmokłych łąkach za Obrzańskim Kanałem Południowym, 4 km na zachód od wsi, znajdują się mało czytelne ślady grodziska pierścieniowatego. W tym miejscu we wczesnym średniowieczu istniał otoczony wałem gródek o średnicy ok. 70 m.W odległości 2,5 km na południowy zachód od Siekowa, przy drodze do Przemętu, leży wieś
SIEKÓWKO.
Wspomniana po raz pierwszy w 1432 roku jako Siekowo Małe (Minori Syeccowa).
W centrum wsi znajduje się kapliczka-dzwonnica z figurą św. Jana Nepomucena (początku XX wieku) oraz tablicą ku czci mieszkańców wsi - ofiar I i II wojny światowej. W pobliżu szkoły stoi figura Matki Boskiej Niepokalanej z roku 1920, a w otoczeniu świerków figura Matki Boskiej z Dzieciątkiem z przełomu XIX i XX wieku. Po wschodniej stronie drogi prowadzącej do Przemętu zachował się wiatrak koźlak z połowy XVIII wieku.
Wycieczki: szlak 12 - rowerowy


29. SOKOŁOWICE
- nieduża wieś w gminie Przemęt, położona 25 km na połdudniowy wschód od Wolsztyna, w ładnej krajobrazowo okolicy, w dolinie strumienia spływającego do jezior boszkowskich.
O wsi Sokołowice wspomniano po raz pierwszy w 1393 roku (Sokolono), gdy należała do rodziny Zbąskich. Później była w rękach Unrugów, Dokowskich i Rosnowskich, a w XVIII wieku jej właścicielami byli kolejno Mielżyńscy, Borzęccy, Zabłoccy i od 1806 roku Skarżyńscy. Nazwę Sokołowo zmieniono na obecną po I wojnie światowej.
We wschodniej części wsi, na wzniesieniu górującym nad okolicą, stoi klasycystyczny dwór zbudowany w latach 1806-1810 dla Andrzeja Skarżyńskiego. Wokół na powierzchni około 6,01 ha rozciąga się park krajobrazowy z 1 połowy XIX wieku, z dużym stawem w części południowej. Wśród drzew dominują kasztanowce, dęby, robinie akacjowe, graby, klony i olsze, a do okazów pomnikowych należą dwa dęby o obwodach po 460 cm i lipa - 350 cm. Przy dworze rośnie grupa iglaków.
Nad brzegiem stawu wznosi się zaniedbany spichrz z 1 połowy XIX wieku, z podcieniem od frontu i ścianach o drewnianej konstrukcji szkieletowej. Stoi on zapewne na fundamentach gotyckiego dworu, bowiem zachowały się murowane podziemia i ślady obronnego położenia (sztuczny kopiec, pozostałości fosy). Według zachowanych dokumentów w 1524 roku istniał tu dwór obronny, który zawalił się w roku 1751 i po 1760 roku został odbudowany. Przy skrzyżowaniu dróg koło stawu stoi figura Serca Pana Jezusa z 1932 roku.
Zabudowania folwarczne zgrupowane są przy dwóch podwórzach gospodarczych: dużym od północy (po zachodniej stronie dworu) i małym od południa (na wzniesieniu, po drugiej stronie drogi do Szczepankowa). Wśród nich jest kamienno-ceglana rządcówka z końca XIX wieku i dwie stodoły z muru pruskiego z połowy XIX wieku. W dolinie obok drogi do Szczepankowa urządzono stawy rybne.

W południowo-zachodniej części wsi znajduje się kopiec z figurą św. Jana Nepomucena, według tradycji kryjący kości ofiar pomoru. W centrum wsi rośnie dąb o obwodzie 360 cm. Przy wyjeździe ze wsi w kierunku Bucza zachował się kamienny czworak z lat 1893-96.


30. SOLEC NOWY
- wieś w gminie Przemęt, położona 11 km na południowy wschód od Wolsztyna, przy linii kolejowej do Leszna, przy drodze bocznej prowadzącej od szosy Wolsztyn - Wschowa.
Wieś Solec Nowy powstała w XVIII wieku jako osada olenderska na terenie należącym do wsi Solec (3 km na zachód) znanej od 1400 roku.
Wieś powstała na suchej enklawie wydmowej pomiędzy kanałami obrzańskimi Środkowym i Południowym. Zabudowa w układzie ulicówki rozciąga się na kierunku wschód-zachód, równolegle do przebiegającej od strony północnej zalesionej wydmy. Znajduje się tu poewangelicki kościół Matki Boskiej Częstochowskiej, zbudowany na początku XX wieku. Jest to budowla salowa z wieżą zwieńczoną hełmem cebulastym i wnętrzem krytym stropem belkowym. Na północ od kościoła znajduje się unikatowy tarasowy cmentarz, założony na miejscu dawnego cmentarza ewangelickiego.
Wycieczki: szlak 11 - rowerowy


31. STARA DĄBROWA - wieś w gminie Wolsztyn, położona 5 km na południowy wschód od miasta, przy szosie do Wielichowa.
Stara Dąbrowa jako własność szlachecką (Dambrove) została wspomniana w 1314 roku. Wchodziła w skład dóbr kębłowskich, a w XVII-XIX wieku należała do rodziny Mielżyńskich.
Na południe od szosy wznosi się eklektyczny parterowy dwór z oko-ło 1870 roku, z niesymetrycznym ryzalitem piętrowym oraz bocznymi skrzydłami; użytkowany jako zagroda agroturystyczna z rekreacją
bok położony jest mały park (powierzchnia - 1,0 ha) i obszerne zabudowania folwarczne pochodzące częściowo z 2 połowy XIX wieku. Wśród nich zachował się okazały neogotycki spichrz piętrowy z roku 1873. Przy głównym skrzyżowaniu stoi kapliczka z 2 połowy XIX wieku. W domu naprzeciwko niej mieści się ptaszarnia z hodowlą ptaków ozdobnych.
W okolicy wsi założono duże plantacje chmielu.
W kierunku wschodnim biegnie, uznana za pomnik przyrody, 800 metrowa aleja złożona z drzew w różnym wieku, głównie ponad 250-letnich lip drobnolistnych o obwodach do 460 cm, a także klonów zwyczanych i jaworów oraz kasztanowców. Szosę do Wielichowa poprowadzono równolegle do niej i obsadzono na długości 2 km dębami szypułkowymi o obwodach160-380 cm.
Wycieczki: szlak 7 i 8 - rowerowo-piesze
Dowiedz się o Zofii i Anieli Tułodzieckich.


32. STARKOWO - wieś w gminie Przemęt, położona 20 km na południowy wschód od Wolsztyna, przy szosie Przemęt - Włoszakowice.
Starkowo - dawna własność cystersów z Wielenia (później z Przemętu), jest znana od 1301 roku. Później wieś należała do rodziny Starkowskich herbu Łodzia. O starszym osadnictwie w tym rejonie świadczy odkryty około 1877 roku skarb - trzy naczynia z monetami srebrnymi z XI wieku.
W 1999 i 2000 roku w Starkowie zoragnizowano wyścigi psich zaprzęgów.

Zabudowa wsi ma urozmaicony układ wielodrożnicy. Przy głównym skrzyżowaniu, obok przystanku PKS, stoi kapliczka św. Wawrzyńca z roku 1848. Przy niej tablica upamiętniająca ofiary z lat 1914-20 i 1939-45.
W pobliżu skrzyżowania, przy domu nr 15 stoi figura Matki Boskiej Zielnej, a przy domu nr 42 kapliczka z drewnianą figurą św. Jana Nepomucena z 1 połowy XIX wieku. W zachodniej części wsi wznosi się kościół św. Wawrzyńca zbudowany w latach 1978-81 (arch. Zygmunt Roszak z Poznania). Wewnątrz znajdują się rzeźby wykonane przez Mariana Murka. Przy kościele stoi pozbawiony śmigieł wiatrak koźlak z przełomu XVII i XVIII wieku.
W odległości 1,5 km na południe, od centrum wsi, przy północno zachodnim krańcu rozległego Jeziora Dominickiego (powierzchnia - 344 ha, głębokość do 17,1 m), położony jest przysiółek BAMBRY. Nad jeziorem powstały ośrodki wypoczynkowe, pole namiotowe i kąpielisko. Akwen administracyjnie położony na terenie pow. leszczyńskiego, cieszy się dużym powodzeniem wśród amatorów sportów wodnych i wypoczynku.


33. STARY WIDZIM - wieś w gminie Wolsztyn, leżąca 5 km na południe od miasta, przy szosie do Wschowy, obok linii kolejowej do Leszna.
Stary Widzim to dawna własność szlachecka. Po raz pierwszy pojawiła się w dokumencie z roku 1236 , w którym występuje Ianussus (Janusz) de Vidsin z rodu Jeleni Niałków.
Wśród zabudowy wsi pozostały nieliczne stare chałupy z XIX wieku. Przy głównym skrzyżowaniu stoi obszerny budynek dawnego zajazdu z 1908 roku, z podcieniem i szachulcowym piętrem z nadwieszonym balkonem o ozdobnej drewnianej, ażurowej balustradzie. W rejonie przystanku PKS zachowały się pozostałości XIX-wiecznego zespołu folwarcznego. Przy szosie do Wolsztyna rośnie stara aleja, złożona z lip o obwodach pni do 440 cm, kasztanowców i jesionów.

34. ŚWIĘTNO - duża wieś w gminie Wolsztyn, położona 12 km na południe od miasta, przy szosie do Nowej Soli, na skrzyżowaniu z drogami lokalnymi.
Świętno założył ród Widzimów. Pierwsza wzmianka o wsi pochodzi z 1410 roku. W XVIII wieku należała do rodu Bielińskich z Kębłowa, a później do hrabiów Nassau. Po wymarciu mieszkańców w czasie zarazy skolonizowano ją na nowo w latach 1670-80 jako osadę olenderską (w 1789 roku liczyła 356 mieszkańców).
W okresie powstania wielkopolskiego, od 6 I do 10 VIII 1919 roku, istniało Wolne Państwo Świętno, obejmujące Świętno oraz sąsiednie osady Krzyż i Rudno. Utworzył je miejscowy pastor Emil Hegemann na wieść o zajęciu Wolsztyna przez powstańców wielkopolskich. Chciał uratować wieś dla Niemców. Siebie mianował premierem i ministrem spraw zagranicznych, sołtysa - ministrem spraw wewnętrznych, a leśniczego - ministrem obrony i dowódcą 120-osobowej armii. Neutralność "republiki" respektowały obie walczące strony, a także komisja aliancka. Po wejściu w życie traktatu wersalskiego wieś zajęły wojska niemieckie.
Do 1939 roku była to wieś przygraniczna z placówką celną. Pastor Hegemann doczekał powrotu Świętna do Polski w 1945 roku.

Zabudowa wsi ma układ wielodrożnicy rozciągniętej z północy na południe. Przy głównym skrzyżowaniu wznosi się poewangelicki kościół św. Stanisława Kostki z 2 połowy XIX wieku. Jest budowlą szachulcową z murowaną fasadą i neogotycką czworoboczną wieżą zbudowaną z żółtych cegieł. Wnętrze, w kolorystyce surowego drewna, ma typowe dla świątyń ewangelickich balkony oraz pseudosklepienie. Obok (przy ulicy Mickiewicza 3) znajduje się dawna pastorówka z 1920 roku. Na lewo od kościoła stoi okazały budynek powozowni z 2 połowy XIX wieku, przebudowany na salę wiejską.
Wśród zabudowy wsi zachowało się wiele starych domów. Najciekawsza z nich, drewniana chałupa z początku XIX wieku została przeniesiona do skansenu w Wolsztynie. Przy przejeździe kolejowym na nieczynnej linii z Wolsztyna do Nowej Soli rośnie okazała robinia akacjowa o obwodzie 410 cm. Przy ulicy Szkolnej znajduje się Szkoła Podstawowa i Przedszkole im. Jana Pawła II. Tablice poświęcone patronowi umieszczono w holu szkoły i na ścianie zewnętrznej przedszkola.
W położonym obok amfiteatrze, w okresie Bożego Ciała, odbywa się Przegląd Piosenki Religijnej. Przy ulicy Powstańców Wlkp. 65 zachował się budynek młyna z lat dwudziestych XX wieku.
Świętno leży pośrodku rozległych borów sosnowych, będących rajem dla grzybiarzy. W lesie 2 km na północ od wsi, ukryte jest płytkie i zarastające jezioro Świętno.
Z jeziorem Świętno związana jest legenda.
W to spokojne miejsce przenosił się dawniej na zimę potwór wodny, mieszkający w bagnach nadobrzańskich. W związku z tym niebezpiecznie było chodzić nad jezioro w czasie, gdy tu przebywał
.
2 km na północny zachód od wsi, położona jest potężna wydma śródlądowa z kulminacją na Górze Kaplicznej (87 m n.p.m.), przez którą wiedzie szlak 2 - pieszy.
Wycieczki: szlak 1 i 2 - pieszy



35. TŁOKI - wieś w gminie Wolsztyn, położona 4 km na wschód od miasta, przy linii kolejowej do Poznania.
Pierwsza wmianka o wsi Tłoki pochodzi z 1393 roku (Tloky). Pod koniec XIX wieku wieś należała do rodziny Mycielskich.
Pośrodku wsi wznosi się kościół św. Maksymiliana Kolbego (filialny w parafii wolsztyńskiej), zbudowany w latach 1992-95 (arch. Mariola Kosicka z Wolsztyna). Na północno-zachodnim skraju wsi położony jest zespół dworski z zabudowaniami z lat 1880-1900 oraz z resztkami parku.
Przy drodze do Starej Dąbrowy rośnie aleja lipowa, złożona z lip drobnolistnych o obwodach do 350 cm oraz pojedynczych jaworów, grabów, kasztanowców białych. Prostopadle do niej 300 metrów od wsi odchodzi na zachód aleja graniczna, oddzielająca dawniej majątki w Tłokach i Starej Dąbrowie, złożona z dębów, brzóz i klonów w wieku około 130 lat.
Przywilejem z 15 VII 1751 roku na terenie leśnym 3 km na północny zachód od wsi założono Tłockie Olendry. Dziś NOWE TŁOKI charakteryzują się typową dla osadnictwa olenderskiego rozproszoną zabudową.
Wycieczki: szlak 7 i 8 - rowerowo-pieszy


36. TUCHORZA - duża wieś w gminie Siedlec, położona 9 km na północny zachód od Wolsztyna, przy linii kolejowej do Zbąszynia.
Tuchorza to dawna posiadłość szlachecka. Wzmiankowana po raz pierwszy jako Thugorse w roku 1311, gdy była w posiadaniu komesa Jezelo. W XV wieku należała do Samsonów z Rostarzewa, następni właściciele pochodzili z rodu Abszaców z Osowej Sieni. W 1543 roku bracia Jan i Bartłomiej Osowscy ufundowali kościół parafialny, który podczas zamieszek innowierczych podupadł i w 1663 roku stał się kościołem filialnym parafii siedleckiej (ponownie parafię utworzono w 1922 roku). W XVIII wieku wieś należała do Grabskich, później Dziembowskich, a od 1845 roku była w rękach rodziny barona von Kottwitz. W końcu XIX wieku powstała tu gmina ewangelicka.
W latach międzywojennych w Tuchorzy działała szkoła rolnicza dla dziewcząt, prowadzona przez Wielkopolską Izbę Rolniczą.

W północno-wschodniej części wsi położony jest park podworski o powierzchni 6,32 ha, którego początki sięgają 1732 roku, gdy ówcześni właściciele dóbr Grabscy założyli ogród. W XIX wieku został przekształcony w park krajobrazowy, ze stawkiem i kopcem widokowym. W drzewostanie parkowym przeważają olchy, jesiony, lipy, dęby, buki, klony i gatunki egzotyczne, rosną tu też okazy pomnikowe: dąb o obwodzie 400 cm, buk - 380 cm, sosna czarna -330 cm, platany.

W parku, w miejscu, gdzie stał dwór zniszczony pożarem w 1885 roku, wznosi się neobarokowy kościół poewangelicki św. Piotra i Pawła, zbudowany w latach 1905-06. Jest to budowla jednonawowa, z pięciobocznie zamkniętym prezbiterium, za którym znajduje się zakrystia. Od południa do nawy przylega kwadratowa wieża zegarowa, wyżej ośmioboczna, nakryta baniastym hełmem. We wnętrzu warto zobaczyć neo-barokowy ołtarz główny z obrazem patronów kościoła z roku 1985 (na-malowany przez Kazimierza Sita z Poznania), prospekt organowy, kamienna chrzcielnica i witraże w oknach prezbiterium. Tablica w kruchcie upamiętnia ks. Józefa Tymę (1902-40), od 1936 roku proboszcza w Tuchorzy, zamęczonego przez hitlerowców w poznańskim Forcie VII.
Po wschodniej stronie kościoła stoi neogotycka kaplica grobowa rodziny von Kottwitz. Na południowym skraju parku stoi pastorówka z początku XX wieku (obecnie plebania), parterowa, z piętrową facjatą, kryta dachem mansardowym. W zachodniej stronie parku znajduje się budynek szkoły z końca XIX wieku (dziś szkoła podstawowa i gimnazjum).
Na cmentarzu, w zachodniej części wsi wznosi się kościół Świętej Trójcy, zbudowany (arch. Mariola Kosicka z Wolsztyna) na miejscu zabytkowej świątyni drewnianej z roku 1732, która spłonęła w 1997 roku. Wieżę-dzwonnicę zdobi chorągiewka, jedyna rzecz pozostała ze starego kościoła. Nowy ołtarz wykonał poznański artysta rzeźbiarz Roman Kosmala, jego dziełem jest także droga krzyżowa i wystrój kaplicy pogrzebowej. Przy kościele rosną okazałe dęby o obwodach 380 i 480 cm. Od zachodu teren cmentarza zamyka dawna plebania z początku XIX wieku.
Przed domem nr 58 rośnie dąb o obwodzie 350 cm, a przy drodze do Wolsztyna - lipa o obwodzie 450 cm.
Na zachód od wsi, na zalesionym pagórku wydmowym przy drodze do Karnej, wznosi się kamienny pomnik dłuta Edwarda Przymuszały.
/dowiedz się więcej/
Okolice wsi były w XVIII wieku terenem kolonizacji olenderskiej. W 1703 roku powstały Stare Olędry, dziś wieś STARA TUCHORZA (2 km na południe), w 1744 roku założono Nowe Olędry - NOWĄ TUCHORZĘ (3 km na północny wschód), obie o zabudowie w formie ulicówki. Z tego okresu pochodzi też rozproszona osada Góry Olędry, późniejsza Tuchorza Górna, obecny TUCHORZYNIEC (1 km na północ). W tych osadach zachowało się jeszcze dość dużo starych domów miesz-kalnych i gospodarczych z XVIII i XIX wieku, przeważnie drewnianych i szachulcowych, czasem jeszcze krytych strzechą. W Starej Tuchorzy przed gospodarstwem nr 14 rośnie dąb szypułkowy o obwodzie 480 cm, z odsłoniętą szyją korzeniową.


37. WIELEŃ ZAOBRZAŃSKI - wieś w gminie Przemęt, położona 19 km na południe od Wolsztyna, przy szosie do Wschowy i odchodzącej od niej drodze do Przemętu, na zachodnim brzegu Jeziora Wieleńskiego (które zamyka od zachodu rynnę jezior przemęckich).
Wieleń był osadą targową wymienioną jako Wielen w dokumencie księcia Przemysła I z roku 1252 wśród wsi nadanych Beniaminowi Zarembie (późniejszemu kasztelanowi przemęckiemu i wojewodzie poznańskiemu), z możliwością przekazania ich na uposażenie klasztoru. Przejęcie tych dóbr przez cystersów miało miejsce dopiero w 1278 roku, kiedy Przemysł II i Bolesław Pobożny wystawili dokument fundacyjny dla opata w Paradyżu, potwierdzający darowiznę ośmiu wsi dokonaną przez Zarembę. Zapewne około roku 1285 przybyli w te strony cystersi paradyscy, zakładając swą siedzibę na terenie dzisiejszego Kaszczoru (2 km na zachód). Nie były to jednak zabudowania trwałe, bowiem około 1300 roku nastąpiło przeniesienie klasztoru do Wielenia. Nową siedzibę cystersi nazwali Lacus Sanctae Mariae (Jeziorem Świętej Marii).
Wieleń (dzisiaj zwany Zaobrzańskim w odróżnieniu od miasta o tej samej nazwie położonego nad Notecią) leżał wówczas w rejonie nadgranicznym, wśród lasów. Zamieszki, które objęty Wielkopolskę w okresie walk o sukcesję po Ludwiku Węgierskim, sprawiły, że nie był bezpiecznym miejscem, więc w 1418 roku zakonnicy przenieśli się do Przemętu. Wieleń pozostał prepozyturą cysterską i należał do zakonników aż do początku XIX wieku. W 1840 roku pocysterskie dobra wieleńskie kupiła rodzina Rabskich, w której rękach Wieleń znajdował się do 1939 roku.

Znana miejscowość pielgrzymkowa z sanktuarium maryjnym, ośrodek letniskowy.
W południowej części wsi, między szosą a jeziorem, wznosi się późno-barokowy kościół Narodzenia NMP, nietynkowany, zbudowany przez cystersów przemęckich na planie krzyża łacińskiego w latach 1731-42 na miejscu wcześniejszych świątyń drewnianych. Od frontu do nawy przylega nieukończona, kwadratowa wieża, a na skrzyżowaniu nawy i transeptu znajduje się ośmioboczna wieżyczka na sygnaturkę. Wyposażenie wnętrza utrzymane jest w stylu barokowym. W ołtarzu głównym, znajduje się najcenniejszy zabytek - słynąca cudami gotycka wykonana z drzewa lipowego rzeźba Matki Boskiej z Dzieciątkiem "Ucieczki Grzeszników".
/dowiedz się o Kulcie Matki Boskiej Wieleńskiej /.
W kaplicy Męki Pańskiej zachowała się polichromia z połowy XVIII wieku ze scenami pasyjnymi. W kaplicy obejrzeć można m.in. barokowy krucyfiks z około 1700 roku (przez wielu pielgrzymów uznawany za cudowny) oraz figury Matki Boskiej i św. Jana z 1 połowy XVIII wieku. W zakrystii znajdują się XVIII-wieczne freski ze scenami z życia cystersów. Tam też wisi ludowy krucyfiks z XVII wieku. Na zewnętrznej ścianie kościoła wmurowano tablicę upamiętniającą koronację cudownej figury. Przy świątyni urządzono plac dla pielgrzymów z drewnianymi podcieniami, pod którymi znajdują się stacje Drogi Krzyżowej. Przy wejściu na teren kościelny rosną dwie dorodne lipy.

W sąsiedztwie kościoła, nad jeziorem, wznosi się piętrowy dwór z 2 połowy XIX wieku, neorenesansowy, z drewnianą werandą (obecnie - ośrodek wypoczynkowy "Krokus" prowadzony przez fundację "Tratwa"). Przed dworem rosną okazałe żywotniki, a nieco dalej lipy o obwodach 260 i 270 cm - pomniki przyrody. Przy dworze położony jest park o założeniu krajobrazowym, a obok pozostałości dawnego podwórza folwarcznego. W sąsiedztwie parku urządzono pole namiotowe. Nad jeziorem powstaje stanica wodna z wypożyczalnią sprzętu wodnego i zapleczem sanitarnym, która obsługiwać będzie kajakarzy na Szlaku Konwaliowym.
Przy szosie do Wschowy stoi kapliczka z początku XX wieku z nową rzeźbą św. Antoniego, w pobliżu - słup ze św. Maksymilianem Kolbe.
Przy ulicy Wschowskiej 12, w gospodarstwie agroturystycznym "Stara Stajnia" prowadzona jest rekreacja konna. Nie lada atrakcją jest możliwość przenocowania w pasterskiej jurcie mongolskiej.
Przy szosie do Wolsztyna znaduje się nieczynna gorzelnia z zabudowaniami z lat 1920-30.
Na zalesionym północnym brzegu Jeziora Wieleńskiego znajdują się sezonowe ośrodki wypoczynkowe. Ciągną się one wzdłuż drogi do Przemętu aż po OSŁONIN, wieś znaną od 1210 roku. Za ośrodkiem wczasowym "Relax" znajduje się plaża ze strzeżonym kąpieliskiem i wypożyczalnią sprzętu wodnego.
Wycieczki: szlak 1 - pieszy oraz szlak 9, 10 i 11 - rowerowy


38. WIELKA WIEŚ - wieś w gminie Siedlec, położona na skraju doliny Obry, przy ujściu do niej Kanału Dźwińskiego, 15 km na zachód od Wolsztyna, obok szosy do Zielonej Góry.
Wielka Wieś wzmiankowana była po raz pierwszy w 1394 roku jako Wielka Kopanica (Magna Kopanicz), choć jej początki związane są z wybudowaniem w 1246 roku przez księcia śląskiego Bolesława Rogatkę grodu warownego Copancam (jego miejsca dotąd nie zlokalizowano), przy którym później założono na drugim brzegu rzeki miasto królewskie Kopanica. Po utracie militarnego znaczenia grodu powstały tu Wielka i Mała Wieś, królewszczyzny w starostwie kopanickim. Od 1885 roku właścicielem folwarku w Wielkiej Wsi był niejaki Dullin, który zbudował pałac i założył park. W 1919 roku pałac był siedzibą komisji alianckiej pod przewodnictwem gen. Charlesa J. Duponta, która wytyczała w terenie granicę polsko-niemiecką, ustanowioną traktatem wersalskim. W latach 1934-44 w pałacu mieściła się placówka utworzona w ramach akcji tworzenia szkół hitlerowskich dla młodzieży (Landjahre).
Zabudowa wsi składa się z części dworskiej i grupy gospodarstw w tzw. górnej wsi, położonej 3 km dalej na zachód. We wschodniej części wznosi się pałac z 1890 roku, niegdyś neogotycki, po gruntownej przebudowie pozbawiony cech stylowych. W pałacu prowadzony jest przez Zgromadzenie Sióstr Opatrzności Bożej Dom Pomocy Społecznej dla niepełnosprawnych intelektualnie dzieci i młodzież.
Wokół rozciąga sie zadbany park krajobrazowy o powierzchni
5,81 ha, założony około 1880 roku. Wśród starodrzewu rosną w nim okazałe dęby oraz platan, którego obwód pnia wynosi 580 cm. Masowo występuje tu bluszcz, a w runie konwalia majowa oraz zawilce - żółty i biały.
Po przeciwnej stronie drogi znajdują się pozostałości folwarku: gorzelnia z 1880 roku i spichrz z 1860 roku.
Wycieczki: szlak 1- pieszy


39. WILCZE
- nieduża wieś w gminie Wolsztyn, położona wśród lasów 13 km na południowy zachód od miasta, przy szosie Kargowa - Świętno. Leży na przesmyku pomiędzy dwoma jeziorami: Wilcze (powierzchnia 48 ha, głębokość 6,9 m) od południowego zachodu i Ośno (Wuszno, powierzchnia 22 ha, głębokość 3,2 m) od północnego wschodu.
Wieś Wilcze została założona około 1762 roku jako osada olenderska, choć Jezioro Wilcze (lacus Vilzche, Vilzeke) pojawia się w dokumencie z 1311 roku. Do 1521 roku wieś była własnością klasztoru cystersów w Obrze.
Wilcze to znany w regionie ośrodek letniskowy. Nad Jeziorem Wilczym usytuowane są 2 duże ośrodki wypoczynkowe (czynne w sezonie letnim) oraz osiedle domków letniskowych. Obok przystanku PKS rosną okazałe dęby o obwodach 280 i 300 cm.
W dawnym budynku niemieckiego urzędu celnego z lat międzywojennych mieści się obecnie całoroczny pensjonat "Siodło".
Przy drodze do Rudna postawiono kaplicę św. Ojca Pio. Przy drodze do Uścia, 500 m na zachód od wsi, rośnie jałowiec o formie piramidalnej (obwód 55 cm, wysokość 8 m).
Wycieczki: szlak 1 - pieszy


40. WRONIAWY - wieś w gminie Wolsztyn, położona 7 km na południowy wschód od miasta, przy szosie do Wschowy i linii kolejowej do Leszna.
W zachowanym dokumencie z 1314 roku wymieniony jest Boguchwał de Wronawe; wieś Wroniawy wchodziła wówczas w skład dóbr kębłowskich. W końcu XVIII wieku należała do Gajewskich z Wolsztyna, następnie w drodze wiana przeszła w posiadanie Stanisława Platera. Po roku 1891 tutejsze dobra zostały sprzedane rodzinie von Hessenburg, od której przed 1905 rokiem kupił je Maksymilian Goldschmidt-Rothschild z Frankfurtu nad Menem. W latach 1929-39 należały do Polaka - Józefa Draheima /dowiedz się więcej/.
W zachodniej częśi wsi wznosi się obszerny pałac, zbudowany po 1820 roku dla Stanisława Platera /dowiedz się więcej/, a po 1905 roku przebudowany i poszerzony dla nowych, niemiecko-żydowskich właścicieli. Składa się z korpusu głównego (jest to najstarsza część pałacu), nakrytego dachem mansardowym, a w części środkowej dachem płaskim, oraz poprzecznego skrzydła zachodniego. Od wschodu do narożnika pałacu przylega wieża. Wewnątrz zachowały się drewniane boazerie, kamienne i ceramiczne kominki, piece z holenderskimi, ręcznie malowanymi kaflami, a także polichromia ornamentalna. Główna klatka schodowa ma okładzinę z białego marmuru, boczna klatka schodowa jest dębowa z rzeźbioną balustradą i z ornamentalnymi witrażami w oknach.
W pałacu od 1958 roku mieści się Dom Wczasów Dziecięcych, odbywają się tu też zajęcia w ramach "zielonej szkoły". Przy pałacu rozciąga się rozległy park o powierzchni 12,18 ha, założny w końcu XVIII w. przez Gajewskich jako krajobrazowy.

Zwaracają uwagę pomnikowe platany o obwodach 320 i 380 cm, a także dęby (300, 370 cm). Rośnie tu też sporo drzew cennych i rzadkich, m.in. klon srebrzysty, jodła jednobarwna, cypryśnik, świerk kłujący, lipa amerykańska, jawor purpurowy. Park od szosy odgradza ozdobny mur. Na skraju parku szosy stoi domek ogrodnika z końca XIX wieku.
Na południe od pałacu położone są zabudowania folwarczne z XIX i początku XX wieku. Spośród nich najstarszy jest budynek gorzelni z 1 połowy XIX wieku, nakryty dachem dwuspadowym z naczółkami. Po przeciwnej stronie drogi zachował się zespół ośmiu jednolitych stylowo czworaków z początku XX wieku.
Przy ulicy Dworcowej zachowała się neogotycka kapliczka z 2 połowy XIX wieku.
Na północnym skraju wsi, przy szosie do Wolsztyna, w 1989 roku wzniesiono nowoczesny kościół Miłosierdzia Bożego (arch. Zygmunt Roszak). W tej części wsi stał do niedawna jeden z najstarszych wiatraków w Polsce, przeniesiony do skansenu w Wolsztynie.
Wycieczki: szlak 7 - rowerowo-pieszy


41. ZAKRZEWO - wieś w gminie Siedlec, położona 14 km na pół-nocny zachód od Wolsztyna, przy drodze lokalnej Chobienice-Belęcin.
W 1320 roku wieś Zakrzewo (Sacrow) została przez Wielisława z Nądni herbu Samson nadana klasztorowi w Paradyżu (Gościkowie). Później przeszła w ręce prywatne - w 1510 roku należała do Dobrogosta Chobienickiego. W 1641 roku ówczesny właściciel Mikołaj Chłapowski wybudował tu drewnianą kaplicę, która przetrwała do początku XIX wieku. W XVIII wieku wieś należała do Mielęckich, a w latach międzywojennych do Wierzchowieckich i Cegielskich.

W północnej części wsi wznosi się neobarokowy pałac z 1910 roku, dwukondygnacyjny, z półokrągłym gankiem, nakryty wysokim dachem mansardowym z niską, ośmioboczną, arkadową wieżyczką z hełmem i latarnią, zwieńczoną kulą. Przy pałacu rośnie lipa drobnolistna o obwodzie 420 cm. Wokół na powierzchni 6,71 ha rozciąga się park krajobrazowy założony w XVIII wieku z pomnikowymi drzewami: dębem szypułkowym o obwodzie 650 cm (północny skraj parku), topolą kanadyjską o obwodzie 560 cm (w szpalerze grabowym - wschodnia granica parku) oraz rosnącymi w głębi parku bukiem (350 cm) i dębem (420 cm).
Obok położony jest folwark z zabudowaniami z lat 1910-30.
Na wschodnim skraju wsi, na niewielkim wzniesieniu, stoi neogotycki kościół św. Kazimierza z 1895 roku. Na przykościelnym cmentarzu w zbiorowym grobie leży pięciu powstańców, poległych w 1919 roku na froncie zachodnim powstania wielkopolskiego a w mogile - dwóch zmarłych później uczestników tego powstania.


42. ŻODYŃ - wieś w gminie Siedlec, położona 8 km na zachód od Wolsztyna, przy szosie do Zielonej Góry.
Żodyń był po raz pierwszy wzmiankowany w roku 1262 (Sodine), gdy został sprzedany klasztorowi cystersów w Obrze. W 1286 roku cystersi zamienili ją na młyn niałecki na Dojcy i wieś Karpicko. W XVIII wieku ponownie należała do klasztoru w Obrze. W 2 połowie XIX wieku tutejszy majątek przejęła niemiecka komisja kolonizacyjna. W 1920 roku resztówkę folwarku kupił Niemiec Otto Bloens. W 1942 roku w zabudowaniach folwarcznych istniał obóz pracy dla około 50 Polaków pochodzenia żydowskiego, zatrudnionych przy robotach melioracyjnych.
W centrum wsi w latach 1925-26 wybudowano szkołę (dziś świetlica wiejska) a w latach 1984-1985 salkę katechetyczną pełniącą również funkcje liturgiczne.
We wschodniej części wsi, przy szosie do Wolsztyna, znajdują się pozostałości folwarku z początku XX wieku ze skromnym budynkiem rządcówki z 1924 roku, a także resztki parku krajobrazowego (powierzchnia - 1,5 ha) z 2 połowy XIX wieku. Na wschodnim skraju wsi stoi kapliczka Najświętszej Marii Panny z 1949 roku, która jest darem dziękczynnym mieszkańców wsi za przetrwanie czasów hitlerowskich.

<< Poprzednia strona |::| Następna strona >>